آیا حکم سنگسار در قرآن آمده

به صورت صریح و مستقیم، حکم سنگسار (رجم) در متن قرآن کریم نیامده است. آیات قرآن برای مجازات زنا، به تازیانه زدن اشاره دارند، اما در سنت و احادیث نبوی، مواردی از اجرای سنگسار دیده می شود که همین تفاوت، بحث های زیادی را در طول تاریخ فقه اسلامی به وجود آورده است. این موضوع یکی از پیچیده ترین و حساس ترین مسائل فقهی است که ابعاد مختلف آن، از جمله جنبه های قرآنی، روایی و فقهی، همیشه مورد بررسی و گفت وگوی فقها و اندیشمندان بوده است. برای اینکه ماجرا دستمان بیاید، باید حسابی موشکافی کنیم.

مفهوم شناسی و جایگاه سنگسار (رجم) در فقه اسلامی

بیایید اول ببینیم اصلاً سنگسار یا رجم یعنی چی و تو فقه ما چه جایگاهی داره. خیلی ها شاید فقط اسمش رو شنیده باشن و ندونن دقیقاً چی به چیه.

تعریف رجم و شیوه اجرای آن

رجم، یک نوع مجازات در فقه اسلامی است که توش محکوم رو تا یه قسمتی از بدنش، معمولاً کمر برای مرد و سینه برای زن، توی زمین دفن می کنن و بعد با سنگ بهش می زنن تا از دنیا بره. هدف اصلی از این مجازات، هم جنبه تنبیهی داره و هم جنبه بازدارندگی، یعنی بقیه رو از انجام همچین جرمی بترسونه. سنگ هایی که برای این کار استفاده می شن، نباید خیلی بزرگ باشن که فرد سریع بمیره و نه خیلی کوچیک که عذابش طولانی و غیرقابل تحمل بشه. یه جورایی باید درد و رنج رو بچشه.

جرائمی که مستوجب سنگسار هستند

سنگسار برای هر جرمی اجرا نمی شه. اصلی ترین جرمی که مجازاتش رجم هست، زنای محصنه است. زنای محصنه یعنی چی؟ یعنی مرد یا زنی که متاهل هستن، به همسر خودشون دسترسی دارن، اما با این حال با شخص دیگه ای مرتکب زنا می شن. تو بعضی از فتاوا هم برای لواط، یعنی رابطه همجنس گرایانه مردان، امکان اجرای این حکم هست، البته با شرایط خاص خودش و با تشخیص حاکم شرع. پس اینطور نیست که هر زنایی منجر به سنگسار بشه؛ فقط زنای محصنه.

شرایط بسیار سخت گیرانه اثبات زنای مستوجب سنگسار

یکی از نکته های مهمی که خیلی ها نمی دونن، اینه که اثبات زنای محصنه برای اجرای حکم سنگسار، فوق العاده سخته. یعنی همین جوری با یه تهمت یا یه شک و شبهه، کسی سنگسار نمی شه. شرایطش به قدری پیچیده و دقیق هست که تو تاریخ اسلام، موارد اجرای این حکم خیلی کم اتفاق افتاده. این شرایط شامل:

• اقرار چهار باره: خود شخص باید چهار بار و در چهار جلسه جداگانه، صراحتاً به زنا اقرار کنه. این اقرار باید بدون هیچ گونه اجبار و فشار باشه و فرد هم عاقل و بالغ باشه.
• شهادت چهار شاهد عادل: چهار مرد عادل و مورد اعتماد باید با چشم خودشون، لحظه ورود و خروج رو دیده باشن. یعنی کوچک ترین شک و شبهه ای نباید وجود داشته باشه. اگه یکی از شاهدها نتونه دقیقاً همین رو شهادت بده، هر چهار شاهد مجازات قذف (تهمت زنا) می خورن و اصلاً دیگه شهادتشون قبول نیست.
• احصان: همون طور که گفتیم، فرد باید متاهل باشه و امکان آمیزش با همسر خودش رو هم داشته باشه. اگه به هر دلیلی، مثلاً همسرش سفر باشه یا زندانی باشه و دسترسی نداشته باشه، حتی اگه متاهل هم باشه، احصان محقق نمی شه.

این سخت گیری ها نشون می ده که اسلام نمی خواسته به راحتی این حکم رو اجرا کنه، بلکه بیشتر جنبه بازدارندگی و تهدید داشته.

تفاوت حد زنای محصنه و غیرمحصنه

مجازات زنا تو اسلام دو جور هست. اگه کسی که مرتکب زنا می شه، متاهل نباشه یا همون غیرمحصنه باشه، مجازاتش تازیانه است. تو قرآن هم صراحتاً به این موضوع اشاره شده که بعداً مفصل بهش می پردازیم. اما اگه زناکار، محصنه باشه، یعنی متاهل باشه و شرایط احصان رو هم داشته باشه، مجازاتش سنگسار هست. این تفاوت خیلی مهمه و نباید بین این دو اشتباهی پیش بیاد.

بررسی حکم سنگسار در قرآن کریم

خب، رسیدیم به بخش اصلی ماجرا که سوال خیلی هاست: آیا سنگسار اصلاً تو قرآن اومده؟ بیایید آیات رو بررسی کنیم و ببینیم قضیه از چه قراره.

آیات مربوط به مجازات زنا در قرآن

اگه بریم سراغ قرآن، می بینیم که مجازات زنا تو چندین آیه اومده، اما هیچ کدومشون اسمی از سنگسار نبردن. مثلاً تو سوره نور، آیه ۲ خیلی صریح می گه:

اَلزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ ۖ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۖ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

ترجمه ساده اش اینه: «زن و مرد زناکار را هر یک صد تازیانه بزنید؛ و در دین خدا، نسبت به آن دو رحم و شفقت نداشته باشید، اگر به خدا و روز آخرت ایمان دارید؛ و باید گروهی از مؤمنان شاهد مجازات آنها باشند.» اینجا همون طور که می بینید، صراحتاً از صد تازیانه حرف زده شده، نه سنگسار. این آیه اصلی ترین متنیه که تو قرآن در مورد مجازات زنا هست.

عدم ذکر صریح حکم سنگسار در متن فعلی قرآن

همین طور که از آیه سوره نور پیداست، و اگه کل قرآن رو هم بگردیم، کلمه سنگسار یا رجم به عنوان یه حکم برای زنا، توی متن فعلی قرآن نیومده. این یه واقعیته که خیلی از فقها و مفسرین هم بهش اذعان دارن. همین موضوع باعث شده که بحث ها و اختلاف نظرهای زیادی پیش بیاد. پس اگه کسی بپرسه حکم سنگسار دقیقاً کجای قرآن هست، جواب اینه که به طور مستقیم تو قرآن نیست.

بحث آیه رجم و نظریه نسخ تلاوت

اینجا قضیه یکم پیچیده می شه و باید با دقت بیشتری بهش نگاه کنیم. با اینکه سنگسار تو قرآن نیست، اما یه بحثی تو تاریخ اسلام پیش اومده به اسم آیه رجم و نظریه نسخ تلاوت که باید بشناسیمش.

معرفی آیه رجم ادعایی

بعضی ها معتقدن یه آیه ای تو قرآن بوده که حکم سنگسار رو تو خودش داشته، اما بعداً از متن قرآن حذف شده. این آیه مشهور به آیه رجم هست و متنش اینه:

الشیخ والشیخه اذا زنیا فارجماهما البتة نکالا من الله والله عزیز حکیم

معنیش اینه: «مرد و زن سالخورده (متاهل) اگر زنا کردند، حتماً آنها را سنگسار کنید، این مجازاتی است از جانب خدا و خداوند عزیز و حکیم است.»

روایات مربوط به ادعای نزول و سپس حذف این آیه

مشهورترین روایتی که در مورد این آیه هست، از عمر بن خطاب، خلیفه دوم نقل شده. ایشون گفته بودن که آیه رجم نازل شده بود و ما هم اونو می خوندیم و حکم سنگسار رو اجرا می کردیم. اما ایشون فرمودن که می ترسم مردم بعد از یه مدت بگن سنگسار تو قرآن نیست و این حکم رو ترک کنن. عمر می گفتن اگه نمی ترسیدم که مردم بگن «عمر چیزی به کتاب خدا اضافه کرده»، این آیه رو تو قرآن می نوشتم. همچنین روایاتی از عایشه، همسر پیامبر هم هست که می گه آیه رجم جزو آیاتی بود که بعد از رحلت پیامبر از بین رفت، حتی نقل شده که یک بز اون برگه ها رو خورده! البته باید دید که این روایات چقدر اعتبار دارن.

تحلیل نظریه نسخ تلاوت

با این روایات، علمای اهل سنت نظریه ای به اسم نسخ تلاوت رو مطرح کردن. نسخ تلاوت یعنی چی؟ یعنی یه آیه از قرآن از نظر لفظی و متنی حذف شده، دیگه تلاوت نمی شه و تو قرآن فعلی وجود نداره، اما حکمش همچنان باقیه و باید اجرا بشه. یعنی خدا خودش خواسته که متن آیه حذف بشه ولی حکمش سرجاش بمونه.

مخالفان نظریه نسخ تلاوت

اما این نظریه مخالفان سرسختی هم داره، هم بین شیعه و هم بین اهل سنت. دلیل اصلی مخالفتشون اینه که اگه نسخ تلاوت رو قبول کنیم، یعنی داریم می گیم قرآن ناقص شده یا تحریف شده، چون بخشی ازش حذف شده. این موضوع با باور عمومی مسلمون ها که قرآن بدون هیچ کم و کاستی به دست ما رسیده، در تضاد هست. فقهایی مثل آیت الله خویی از علمای بزرگ شیعه، معتقدن که پذیرش نسخ تلاوت، یعنی پذیرش تحریف قرآن، و این چیزیه که شیعه به شدت رد می کنه. علاوه بر این، بعضی ها هم می گن که ادبیات این آیه ادعایی، شباهتی به ادبیات فصیح قرآن نداره و این خودش یه دلیل دیگه برای رد کردنش می تونه باشه.

سنگسار در سنت نبوی (احادیث و سیره) و سیره ائمه

خب، حالا که دیدیم تو قرآن صراحتاً از سنگسار حرفی نیست، بیایید ببینیم تو احادیث و سیره پیامبر (ص) و ائمه (ع) چه خبره. چون بخش زیادی از بحث سنگسار، بر اساس همین روایات شکل گرفته.

احادیث دال بر اجرای سنگسار توسط پیامبر اکرم (ص)

تو منابع حدیثی اهل سنت و شیعه، روایات زیادی هست که نشون می ده پیامبر اکرم (ص) تو دوران خودشون، حکم سنگسار رو اجرا کردن. معروف ترین این داستان ها، قضیه ماعز و زن غامدیه است. این دو نفر خودشون اومدن پیش پیامبر و به زنا اقرار کردن و خواستار تطهیر شدن. پیامبر هم با وجود اینکه سعی کردن اونها رو منصرف کنن یا شک و شبهه ای برای عدم اثبات جرم پیدا کنن، در نهایت با اقرار خود اونها و البته بعد از چهار بار تکرار اقرار، دستور سنگسار رو صادر کردن. این روایات، پایه اصلی فتوای فقها برای اجرای سنگسار در زنای محصنه هستن.

سیره امام علی (ع) و تأیید اجرای سنگسار

همین طور که تو روایات می بینیم، امام علی (ع) هم به عنوان یکی از ائمه و خلفای راشدین، حکم سنگسار رو اجرا کردن و حتی تو نهج البلاغه هم به این موضوع اشاره کردن. مثلاً وقتی با خوارج بحث می کردن، فرمودن:

شمشیرهایتان بر دوشتان قرار دارد، بر سالم و ناسالم فرود می آورید، و گناهکار و بی گناه را با هم مخلوط می کنید، و حال اینکه می دانید پیامبر، زناکار همسردار را سنگسار می کرد سپس بر جنازه اش نماز می خواند و ارثش را به اهلش می سپرد… و زناکار بی همسر را تازیانه می زد، آن گاه قسمت هر دو را از غنیمت می پرداخت و حق داشتند زنان مسلمان را به همسری بگیرند…

این نشون می ده که امام علی (ع) هم به اجرای سنگسار توسط پیامبر و خودشون اذعان داشتن و این حکم رو قبول داشتن.

بررسی اعتبار و قوت سندی احادیث سنگسار

حالا یه سوال مهم اینه که این احادیث چقدر معتبر هستن؟ علم حدیث شناسی یه رشته پیچیده است و هر حدیثی به راحتی قابل قبول نیست. بعضی از فقها و اندیشمندان، با توجه به اینکه این احادیث با حکم صریح قرآن (تازیانه) تو تناقض به نظر می رسن، اعتبارشون رو زیر سوال بردن. مثلاً می گن بعضی از این روایات ممکنه از نظر سندی مشکل داشته باشن، یا در نحوه نقل و فهمشون ابهاماتی وجود داره. خصوصاً اینکه تعداد کمی از اونها از نظر تواتر، یعنی نقل شدن توسط تعداد زیادی از راویان، به درجه اطمینان بالا می رسن.

نسبت سنجی سنت با قرآن

این یکی از مهم ترین بحث ها تو این زمینه است: وقتی قرآن می گه مجازات زنا تازیانه است، و احادیث می گن سنگسار هم هست، این دو تا رو چطوری باید با هم آشتی بدیم؟

1. تخصیص قرآن با سنت: دیدگاه مشهور اینه که احادیث، حکم کلی قرآن رو تخصیص زدن. یعنی قرآن یه حکم کلی (تازیانه) رو برای همه زناکاران گفته، اما سنت اومده و این حکم رو برای زنای محصنه به سنگسار تغییر داده. به عبارت دیگه، قرآن برای زنای غیرمحصنه تازیانه رو گفته و سنت برای زنای محصنه، سنگسار رو اضافه کرده.
2. تفاوت در موضوع: بعضی ها هم میگن که اصلاً موضوع این دو فرق داره. آیه قرآن مربوط به زنای مطلق (غیرمحصنه) هست، در حالی که احادیث سنگسار، فقط برای زنای محصنه هستن.
3. مخالفت با تخصیص خبر واحد: بعضی از فقها، خصوصاً معتزله و بعضی از شیعیان، معتقدن که نمی شه حکم صریح و قطعی قرآن رو با یه خبر واحد (حدیثی که فقط توسط تعداد کمی از افراد نقل شده) تخصیص زد یا تغییر داد. این ها میگن فقط خبر متواتر می تونه حکم قرآن رو عوض کنه، و احادیث سنگسار به درجه تواتر نمی رسن.

این بحث ها نشون می ده که حتی تو خود سنت هم، دیدگاه ها درباره قوت و اعتبار احادیث سنگسار و نسبت اونها با قرآن، متفاوت هستن.

دیدگاه های فقهی و کلامی درباره حکم سنگسار

حالا که هم قرآن رو بررسی کردیم و هم سنت رو، وقتشه بریم سراغ نظر فقها و عالمان اسلام. اینجاست که اختلاف نظرها بیشتر خودشون رو نشون میدن و می بینیم که این موضوع چقدر پیچیده است.

فقه شیعه

دیدگاه مشهور و غالب

تو فقه شیعه، دیدگاه مشهور و غالب اینه که سنگسار برای زنای محصنه مشروعیت داره و باید اجرا بشه. فقهای شیعه برای این فتوا، به روایات و احادیثی که از پیامبر (ص) و ائمه (ع) نقل شده، استناد می کنن. همچنین، اجماع، یعنی اتفاق نظر فقها، یکی از دلایل مهمی هست که بهش تکیه می کنن. با اینکه تو قرآن صریحاً به سنگسار اشاره نشده، اما از نظر اکثر فقهای شیعه، سنت پیامبر و ائمه، می تونه یه حکم شرعی رو اثبات کنه و حکم رجم رو به عنوان یه حد الهی می پذیرن.

دیدگاه های خاص

البته تو فقه شیعه، دیدگاه های دیگه ای هم وجود داره. مثلاً بعضی از فقها معتقدن که اجرای حکم سنگسار، فقط تو زمان حضور امام معصوم جایز هست. یعنی تو دوران غیبت، چون امام معصوم حضور نداره، این حکم نباید اجرا بشه، یا حداقل شرایط اجرای اون بسیار محدودتر و با احتیاط بیشتری باید باشه. این دیدگاه ها بیشتر به خاطر شرایط خاص اجتماعی و سیاسی دوران غیبت و جلوگیری از سوءاستفاده از این حکم مطرح شده.

دیدگاه های مخالف

تعداد کمی از فقها و اندیشمندان شیعه هم، نسبت به حکم سنگسار دیدگاه های مخالف یا انتقادی دارن. مثلاً آیت الله خویی، که قبلاً هم بهش اشاره کردیم، در بحث نسخ تلاوت (که اهل سنت برای توجیه آیه رجم مطرح می کنن)، معتقدن که اگه این روایات رو قبول کنیم، یعنی داریم می گیم قرآن تحریف شده، و از نظر ایشون، این غیرقابل پذیرش هست. البته ایشون مستقیماً سنگسار رو رد نمی کنن، اما مبنای اصلی اهل سنت رو برای توجیه اون، زیر سوال می برن. بعضی از محققان شیعه هم با استناد به ضعف سندی بعضی از روایات سنگسار یا تعارض اونها با ظاهر قرآن، تو اجرای این حکم تأمل می کنن.

فقه اهل سنت

دیدگاه مشهور و غالب

تو فقه اهل سنت هم، دیدگاه مشهور و غالب مثل شیعه، پذیرش مشروعیت سنگسار هست. اونها هم به سنت پیامبر (ص) و اجرای این حکم توسط ایشون و همچنین اجماع صحابه استناد می کنن. تفاوت اصلی توجیه این حکم بین شیعه و اهل سنت، همین بحث نظریه نسخ تلاوت هست که اهل سنت برای توجیه عدم وجود آیه رجم تو قرآن، بهش متوسل میشن. اونها معتقدن آیه رجم نازل شده بود اما تلاوتش نسخ شده و حکمش باقی مونده.

دیدگاه های متفاوت در میان سلف

البته تو همون دوران های اولیه اسلام هم، همه فقهای اهل سنت یه جور فکر نمی کردن. مثلاً امام شافعی تو کتاب هاش به مخالفت بعضی ها با سنگسار اشاره می کنه که می گفتن اگه قرآن مجازات زنا رو تازیانه گفته، پس چطوری می تونیم سنگسار رو اجرا کنیم؟ این نشون می ده که این بحث ها از همون اول وجود داشته و حتی تو سلف هم همه متفق القول نبودن.

مخالفان تاریخی و معاصر سنگسار (با تأکید بر عدم وجود در قرآن)

حالا می رسیم به گروهی که به طور صریح با سنگسار مخالف هستن و اعتقاد دارن این حکم جایی تو اسلام نداره، خصوصاً اینکه تو قرآن هم نیومده.

معتزله و خوارج

تو تاریخ اسلام، دو گروه اصلی بودن که به شدت با سنگسار مخالف بودن: معتزله و خوارج. استدلال اصلیشون این بود که نمی شه حکم قطعی و صریح قرآن رو (که تازیانه است) با یه خبر واحد (احادیث سنگسار که از نظر اونها به درجه تواتر نمی رسیدن) تخصیص زد یا تغییر داد. اونها معتقد بودن قرآن تنها منبع اصلی احکامه و سنت نمی تونه با قرآن تناقض داشته باشه. از نظر اونها، اگه سنگسار حکمی الهی بود، باید تو قرآن می اومد.

فقهای معاصر اهل سنت

تو دوران معاصر، تعداد زیادی از اندیشمندان و فقهای اهل سنت، به دلایل مختلف با حکم سنگسار مخالفت کردن. بعضی از اونها عبارتند از:

• احمد صبحی منصور: استاد سابق دانشگاه الازهر، سنگسار رو مخالف اسلام می دونه و معتقده چنین حکمی حتی تو تورات واقعی هم نبوده و یهودی ها بعداً اضافش کردن.
• طه جابر العلوانی: رئیس پیشین مرکز جهانی اندیشه اسلامی، سنگسار رو یه سنت تلمودی (از یهودیت) می دونه و میگه جایی تو تشریعات اسلامی نداره.
• مصطفی الزلمی: فقیه کرد عراقی، تو یه تحقیق مفصل، غیر اسلامی بودن حکم سنگسار رو اثبات کرده.
• محمد الشحرور: قرآن شناس سوریه ای، معتقده سنگسار از تحریفات یهودیان یثرب بوده که به مرور وارد فقه مسلمون ها شده و حتی قبل از اسلام توسط عیسی (ع) هم نسخ شده بوده.
• نصر حامد ابوزید: قرآن شناس مصری، تو کتابش درباره اسلامی بودن سنگسار تردید کرده.
• عبدالله العلایلی: از فقهای لبنان، اواخر عمرش این حکم رو خارج از تشریعات اسلام و در تضاد با قرآن معرفی کرده و میگه تنها مستمسک موافقان سنگسار، احادیثی هستن که از نظر سندی قوی نیستن.

برخی اندیشمندان معاصر شیعه

تو بین شیعیان هم بعضی از اندیشمندان معاصر، با نگاه به شرایط زمان و مکان و عدم وجود نص صریح قرآنی، به بازخوانی این حکم پرداختن و بحث هایی رو مطرح کردن که ممکنه به سمت عدم اجرای اون بره. البته این دیدگاه ها بیشتر تو محافل روشنفکری و دانشگاهی مطرح می شن و هنوز تو حوزه فقه سنتی شیعه، دیدگاه غالب نیستن.

سنگسار در ادیان دیگر و پیش از اسلام

حالا که دیدیم سنگسار چقدر تو اسلام بحث برانگیزه، خوبه یه نگاهی هم به ادیان دیگه و تمدن های قدیمی بندازیم تا ببینیم آیا این حکم فقط مخصوص اسلامه یا ریشه های قدیمی تری هم داره.

سنگسار در تمدن های باستانی

اگه برگردیم به تاریخ، می بینیم که مجازات سنگسار فقط مخصوص یه دین خاص نبوده و تو تمدن های باستانی هم وجود داشته. مثلاً تو الواح سومری ها، که یکی از قدیمی ترین نوشته های حقوقی دنیا هستن و مربوط به حدود ۲۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح میشن، مجازات سنگسار برای جرم هایی مثل دزدی و زناشویی زن با دو مرد ذکر شده. این نشون میده که این شیوه مجازات، یه ریشه تاریخی خیلی قدیمی داره و خاص زمان یا مکان مشخصی نبوده.

سنگسار در تورات و شریعت یهود

یکی از مهم ترین جاهایی که سنگسار به عنوان یه مجازات صریح توش اومده، تورات، کتاب مقدس یهودیانه. تو عهد عتیق (بخش قدیمی تر کتاب مقدس)، برای جرم های مختلفی مثل قربانی کردن فرزند برای بت ها، جادوگری، کفرگویی، شکستن حرمت روز شنبه، دعوت به بت پرستی و البته زنا، مجازات سنگسار ذکر شده. حتی تو بعضی روایات اسلامی هم اومده که وقتی یهودیان مدینه برای داوری زناکارانشون پیش پیامبر (ص) اومدن، پیامبر اونها رو متهم کردن که حکم سنگسار تورات رو کتمان می کنن. این نشون میده که سنگسار قبل از اسلام و تو شریعت یهود، یه حکم شناخته شده بوده.

مقایسه با مجازات زنا در سایر ادیان ابراهیمی

اگه بخوایم یه مقایسه کوچیک بکنیم، تو مسیحیت، بعد از آمدن حضرت عیسی (ع)، تأکید بر رحمت و بخشش بیشتر شد و مجازات های خشن کمتر مورد توجه قرار گرفتن. تو اناجیل اشاره ای به اجرای سنگسار به عنوان یه حکم جاری نیست، اگرچه داستان زن زناکاری که قرار بود سنگسار بشه و عیسی (ع) مانع از اجرای اون شد (و فرمود: «هر که از شما بی گناه است، اول او سنگی بر او زند»)، نشون می ده که این مجازات تو اون دوره هم رواج داشته ولی عیسی (ع) نگرش متفاوتی رو در پیش گرفتن. پس می بینیم که سنگسار تو یهودیت به عنوان یه حکم شرعی حضور پررنگی داره، اما تو مسیحیت کمرنگ شده و تو اسلام هم وضعیت خاص خودش رو پیدا کرده.

چالش های معاصر و بحث تغییر حکم سنگسار

تو دنیای امروز که بحث حقوق بشر و کرامت انسانی خیلی پررنگ شده، حکم سنگسار با چالش های جدی روبرو شده. بیایید این چالش ها و پاسخ های مربوط بهش رو بررسی کنیم.

انتقادات حقوق بشری به حکم سنگسار

از منظر حقوق بشری، انتقادات زیادی به حکم سنگسار وارد شده. مهم ترین این انتقادات عبارتند از:

• غیرعقلانی بودن و خشونت آمیز بودن: منتقدان میگن این حکم یه مجازات خشونت آمیز و غیرانسانی هست که با عقل و منطق امروزی سازگار نیست و کرامت انسانی رو زیر سوال می بره.
• عدم تناسب جرم و مجازات: بعضی ها معتقدن که برای یه گناهی که ممکنه در لحظه ای از غفلت اتفاق بیفته، مجازاتی به این سختی و مرگبار، تناسب نداره.
• سنگسار به عنوان ابزار تبعیض: تو بعضی جوامع، دیده شده که این حکم بیشتر برای زنان و قشرهای ضعیف جامعه اجرا شده و جنبه تبعیض آمیز پیدا کرده.

این انتقادات باعث شده که تو سطح بین المللی، فشار زیادی روی کشورهایی که این حکم رو اجرا می کنن، باشه و چهره اسلام رو هم تو نگاه افکار عمومی جهان، خدشه دار کنه.

پاسخ های فقها به این انتقادات

فقهای موافق با حکم سنگسار، تو پاسخ به این انتقادات، چندین دلیل رو مطرح می کنن:

• جنبه بازدارندگی حکم: اونها میگن هدف اصلی این حکم، نه فقط مجازات، بلکه بازدارندگی هست تا جلوی شیوع زنا و فساد تو جامعه گرفته بشه و نظام خانواده حفظ بشه.
• سخت گیری های فراوان در اثبات: همون طور که قبلاً هم گفتیم، اثبات زنا برای اجرای سنگسار، فوق العاده سخته و به ندرت اتفاق می افته. این سخت گیری ها نشون می ده که اسلام نمی خواسته به راحتی این حکم رو اجرا کنه، بلکه بیشتر جنبه تهدید داشته.
• آثار زیان آور زنا: فقها معتقدن زنا فقط یه گناه فردی نیست، بلکه آثار زیان آور زیادی مثل بی دینی، بی عفتی، بیماری های مقاربتی و بحران هویت فرزندان نامشروع رو به دنبال داره و این مجازات، با توجه به این آسیب ها، تناسب داره.

بحث مصلحت اسلام و مسلمانان در اجرای حکم در شرایط کنونی

یکی از بحث های مهمی که تو فقه معاصر مطرح شده، اینه که آیا اصلاً تو شرایط کنونی جهان، اجرای حکم سنگسار به مصلحت اسلام و مسلمانان هست؟ بعضی از فقها معتقدن که اگه اجرای یه حکم شرعی باعث وهن اسلام و بدبینی مردم دنیا به دین بشه، حاکم شرع یا ولی فقیه می تونه به خاطر مصلحت جامعه اسلامی، اجرای اون حکم رو متوقف کنه یا شیوه دیگه ای رو براش در نظر بگیره.

فتاوای مراجع تقلید شیعه در مورد امکان جایگزینی یا عدم اجرای حکم به دلیل مصلحت

تو سال ۱۳۹۱ شمسی، یه استفتائی از مراجع تقلید شیعه تو ایران انجام شد درباره امکان تغییر یا جایگزینی حکم سنگسار. پاسخ های متفاوتی داده شد که نشون دهنده اینه که حتی تو بین مراجع هم، دیدگاه ها کاملاً یکسان نیست:

• آیت الله نوری همدانی و آیت الله علوی گرگانی: حکم سنگسار رو تغییرناپذیر دونستن، اما گفتن تعیین شیوه اجرای اون بر عهده ولی فقیه هست.
• آیت الله مکارم شیرازی و آیت الله سبحانی: معتقدن تو شرایط فعلی، این حکم قابل جایگزینی هست و می شه مجازات دیگه ای رو به جای اون قرار داد.
• آیت الله موسوی اردبیلی: فرمودن سنگسار تغییرپذیر نیست، اما اگه اجرای اون با مصلحت اسلام و مسلمانان در تضاد باشه، فقیه جامع الشرایط می تونه به عدم اجرای اون حکم بده.

این فتاوا نشون می ده که بحث مصلحت و تأثیر اون بر اجرای احکام، چقدر تو فقه معاصر مهم شده و راه رو برای انعطاف پذیری باز می کنه.

نتیجه گیری

خب، بالاخره رسیدیم به جمع بندی این بحث پیچیده و چالش برانگیز. همون طور که حسابی زیر و رو کردیم، دیدیم که حکم سنگسار به صورت صریح و مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است. مجازاتی که قرآن به وضوح برای زنا تعیین کرده، تازیانه است. اما خب، قضیه به همین سادگی هم نیست.

نقش سنت پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) و همچنین اجماع فقهاست که باعث شده اکثریت فقهای شیعه و اهل سنت، سنگسار رو به عنوان حد شرعی زنای محصنه بپذیرن. برای توجیه این موضوع، اهل سنت به نظریه «نسخ تلاوت» (یعنی حذف لفظی آیه از قرآن با بقای حکمش) استناد می کنن که این خودش تو فقه شیعه، مخصوصاً از سوی فقهایی مثل آیت الله خویی، به دلیل تضاد با عدم تحریف قرآن، مورد مناقشه جدی قرار گرفته.

در طول تاریخ اسلام، همیشه بحث های عمیق فقهی و کلامی حول این حکم وجود داشته. از مخالفت سرسختانه معتزله و خوارج گرفته تا دیدگاه های متفاوتی که بین فقهای شیعه و اهل سنت وجود داشته. تو دوران معاصر هم با توجه به رشد آگاهی های حقوق بشری و مسائل مربوط به کرامت انسانی، چالش های جدیدی برای اجرای این حکم پیش اومده.

امروز، ما با یه مسئله چندوجهی روبرو هستیم که ابعاد شرعی، تاریخی، اجتماعی و حقوقی داره. فهم این موضوع فقط با نگاه جامع و بی طرفانه به همه جوانب اون ممکنه. مهم اینه که تو چنین مباحثی، با ذهنی باز و با مطالعه عمیق و مستند، دنبال جواب بگردیم و به نظرات مختلف احترام بگذاریم. اینجوری می تونیم تصویر کامل تری از این احکام رو داشته باشیم.