نظام قضایی ایران متشکل از مراجع و دادگاههای مختلفی است که هر یک وظایف و صلاحیتهای خاص خود را دارند. یکی از مهمترین پرسشهایی که برای شهروندان پیش میآید این است که در صورت بروز مشکل یا تضییع حق، باید به کدام مرجع مراجعه کنند؟
دو مرجع اصلی که معمولاً با یکدیگر مقایسه میشوند، دیوان عدالت اداری و دادگاههای عمومی هستند. هرچند هر دو نهاد به شکایات مردم رسیدگی میکنند، اما از نظر صلاحیت، موضوعات مورد رسیدگی، نوع آراء و حتی شیوه دادرسی تفاوتهای اساسی دارند.
در این مقاله بهطور جامع بررسی خواهیم کرد که شکایت در دیوان عدالت اداری چه تفاوتهایی با طرح دعوا در دادگاههای عمومی دارد. همچنین به نقش وکیل، هزینهها، مدت زمان رسیدگی و نمونههای کاربردی در هر دو مرجع میپردازیم.
دیوان عدالت اداری چیست؟
دیوان عدالت اداری نهادی است که به موجب اصل ۱۷۳ قانون اساسی تأسیس شد. وظیفه اصلی آن رسیدگی به شکایات، اعتراضات و تظلمات مردم نسبت به تصمیمات و اقدامات نهادهای دولتی و عمومی است.
به بیان دیگر، دیوان عدالت اداری مرجعی تخصصی است که میان مردم و دستگاههای اجرایی کشور قرار دارد. برخی دعاوی که در دیوان قابل طرح هستند عبارتاند از:
- اعتراض به تصمیمات شهرداریها (مانند کمیسیون ماده صد)
- شکایت از سازمانهای بیمهای (مانند تأمین اجتماعی)
- اعتراض به بخشنامهها و آییننامههای دولتی
- شکایت از وزارتخانهها یا ادارات کل
همانطور که در مقاله شکایت از شهرداری به دیوان عدالت اداری با ماده ۱۰۰ اشاره کردهایم، دیوان عدالت اداری مرجع اصلی برای ابطال تصمیمات خلاف قانون نهادهای اداری است.
دادگاه عمومی چیست؟
دادگاههای عمومی بخشی از دستگاه قضایی کشور هستند که به همه دعاوی و جرایمی رسیدگی میکنند مگر آنچه به موجب قانون در صلاحیت مرجع دیگری قرار گرفته باشد. این دادگاهها در سه حوزه اصلی فعالیت دارند:
- دادگاههای عمومی حقوقی: رسیدگی به دعاوی مالی و غیرمالی میان اشخاص.
- دادگاههای عمومی کیفری: رسیدگی به جرایم و تخلفات کیفری.
- دادگاههای خانواده: رسیدگی به دعاوی خانوادگی مانند طلاق، مهریه و حضانت.
بنابراین، اگر اختلافی میان دو فرد یا دو شرکت رخ دهد، یا جرمی اتفاق بیفتد، مرجع صالح رسیدگی معمولاً دادگاه عمومی است.
تفاوت صلاحیتها در دیوان عدالت اداری و دادگاه عمومی
اصلیترین تفاوت این دو مرجع، صلاحیت رسیدگی است.
- دیوان عدالت اداری: صلاحیت دارد به تصمیمات و اقدامات دستگاههای اجرایی رسیدگی کند. مثلاً اگر شهرداری دستور تخریب ملکی را بدهد یا سازمان تأمین اجتماعی از ارائه خدمات خودداری کند، میتوان در دیوان شکایت کرد.
- دادگاه عمومی: صلاحیت رسیدگی به دعاوی میان اشخاص حقیقی و حقوقی خصوصی را دارد. برای مثال، اختلافات قراردادی، مطالبه وجه، تخلیه ملک یا رسیدگی به جرم سرقت.
به عبارت ساده، دیوان عدالت اداری مرجع رسیدگی به دعاوی مردم علیه دولت است، در حالی که دادگاه عمومی مرجع رسیدگی به دعاوی مردم علیه مردم است.
تفاوت در نحوه طرح دعوا
- در دیوان عدالت اداری، طرح شکایت تنها از طریق سامانه الکترونیکی دیوان عدالت اداری امکانپذیر است. این سامانه برای ثبت دادخواست، پیگیری پرونده و مشاهده آرای صادره طراحی شده است.
- در دادگاه عمومی، دعوا معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادگاه صالح ارجاع داده میشود.
این تفاوت در روند ثبت پرونده باعث شده است که شکایت در دیوان عدالت اداری روندی تخصصیتر داشته باشد.
تفاوت در مهلت اعتراض
- در دیوان عدالت اداری، معمولاً مهلت شکایت سه ماه از تاریخ ابلاغ تصمیم یا رأی است. مثلاً اگر کمیسیون بدوی وزارت کار رأیی صادر کند، افراد تنها سه ماه فرصت دارند به دیوان اعتراض کنند.
- در دادگاه عمومی، مهلت اعتراض بستگی به نوع دعوا دارد. برای مثال، مهلت تجدیدنظرخواهی در دعاوی حقوقی معمولاً ۲۰ روز و در دعاوی کیفری ۲۰ روز یا بیشتر است.
تفاوت در نوع آراء
- آراء دیوان عدالت اداری: شامل ابطال بخشنامهها، لغو تصمیمات اداری و الزام دستگاهها به انجام وظایف قانونی. این آراء میتواند جنبه عمومی داشته باشد، بهویژه زمانی که هیأت عمومی دیوان رأی به ابطال مصوبهای میدهد.
- آراء دادگاه عمومی: معمولاً جنبه شخصی دارند و صرفاً بین طرفین دعوا مؤثر هستند. برای مثال، رأی به پرداخت وجه، تخلیه ملک یا مجازات فردی.
تفاوت در طرفین دعوا
- در دیوان عدالت اداری یکی از طرفین دعوا معمولاً یک نهاد دولتی یا عمومی است.
- در دادگاه عمومی طرفین دعوا افراد حقیقی یا حقوقی خصوصی هستند.
تفاوت در هزینهها
- هزینه دادرسی در دیوان عدالت اداری معمولاً کمتر از دادگاههای عمومی است زیرا بسیاری از دعاوی جنبه غیرمالی دارند.
- هزینه دادرسی در دادگاه عمومی بسته به ارزش مالی دعوا محاسبه میشود.
تفاوت در مدت زمان رسیدگی
- رسیدگی در دیوان عدالت اداری معمولاً زمانبر است زیرا حجم زیادی از شکایات مردمی به این مرجع ارجاع میشود.
- رسیدگی در دادگاههای عمومی ممکن است سریعتر باشد، اما بهدلیل تراکم پروندهها در برخی شعب، زمان رسیدگی طولانی نیز دیده میشود.
نقش وکیل در هر دو مرجع
هرچند طرح دعوا بدون وکیل امکانپذیر است، اما استفاده از وکیل پایه یک دادگستری شانس موفقیت پرونده را بهشدت افزایش میدهد.
- در دیوان عدالت اداری، وکیل متخصص در دعاوی اداری میتواند با استناد به قوانین خاص، مسیر پرونده را هموار کند. مقاله وکیل دیوان عدالت اداری کیست؟ توضیح میدهد که چرا وکیل متخصص اهمیت دارد.
- در دادگاه عمومی نیز بسته به نوع دعوا، وکیل میتواند دفاعیات دقیقتری ارائه کند.
نمونههای کاربردی
مثال اول: دعوای مربوط به شهرداری
اگر شهرداری ملکی را مشمول رأی کمیسیون ماده صد بداند و دستور تخریب بدهد، مالک باید در دیوان عدالت اداری اعتراض کند. (رجوع کنید به مقاله نحوه اجرای حکم تخریب کمیسیون ماده صد).
مثال دوم: اختلاف قراردادی
اگر دو شرکت در مورد پرداخت یا اجرای قرارداد اختلاف داشته باشند، دعوا باید در دادگاه عمومی حقوقی مطرح شود.
مثال سوم: شکایت از دانشگاه دولتی
دانشجویی که از رأی کمیته انضباطی دانشگاه متضرر شده است، میتواند در دیوان عدالت اداری شکایت کند. (مطالعه مقاله آیا میتوان علیه تصمیمات دانشگاه دولتی به دیوان عدالت اداری شکایت کرد؟ توصیه میشود).
جمعبندی
تفاوت اصلی میان شکایت در دیوان عدالت اداری و دادگاه عمومی در صلاحیت رسیدگی است. دیوان عدالت اداری مرجع رسیدگی به شکایات مردم علیه نهادهای دولتی و عمومی است، در حالی که دادگاه عمومی مرجع رسیدگی به دعاوی میان اشخاص خصوصی محسوب میشود.
تفاوت در نحوه ثبت دادخواست، مهلتهای قانونی، نوع آراء، هزینهها و مدت زمان رسیدگی نیز باعث شده است که انتخاب مرجع صالح اهمیت حیاتی داشته باشد. استفاده از وکیل متخصص میتواند مسیر رسیدگی در هر دو مرجع را کوتاهتر و موفقیتآمیزتر کند.
منبع: وکلای زبده
آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "تفاوت شکایت در دیوان عدالت اداری با دادگاه عمومی چیست؟" هستید؟ با کلیک بر روی قوانین حقوقی, کسب و کار ایرانی، اگر به دنبال مطالب جالب و آموزنده هستید، ممکن است در این موضوع، مطالب مفید دیگری هم وجود داشته باشد. برای کشف آن ها، به دنبال دسته بندی های مرتبط بگردید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "تفاوت شکایت در دیوان عدالت اداری با دادگاه عمومی چیست؟"، کلیک کنید.
