جرم گاز اشک آور چیست

گاز اشک آور، شوکر، یا حتی اسپری فلفل؛ این ها اسم هایی هستند که شاید خیلی وقت ها برای دفاع شخصی به گوشمون خورده باشن. اما واقعیتش اینه که در قانون ایران، حمل، نگهداری، و استفاده از اینجور اقلام بدون مجوز، خودش جرم بزرگی محسوب میشه و می تونه کلی دردسر حقوقی براتون درست کنه. خیلیا ممکنه ندونن که حتی داشتن یه دونه اسپری فلفل تو کیف یا ماشین، یا یه شوکر کوچیک، چه عواقب جدی ای داره. فکر می کنیم برای دفاع از خودمون لازمه، اما اگه مجوز نداشته باشیم، در واقع داریم یه کار غیرقانونی انجام میدیم که مجازات حبس و جریمه نقدی هم دنبالش میاد. توی این مقاله می خوایم دور هم جمع بشیم و ببینیم قانون ما چی میگه، چه چیزایی جرم محسوب میشه، مجازات ها چیه، و اصلاً اگه بخوایم مجوز بگیریم، باید چکار کنیم و کی می تونه این مجوز رو بهمون بده. پس اگه نمی خواید سر یه اشتباه کوچیک، پاتون به کلانتری و دادگاه باز شه، تا آخر این مطلب با من همراه باشید تا همه این ابهامات رو با هم روشن کنیم و راه و چاه قانونی رو یاد بگیریم.

گاز اشک آور و اقلام مشابه در قانون ما چیست؟

قبل از اینکه سراغ مجازات ها و پیچ وخم های حقوقی بریم، بیاین اول ببینیم اصلاً قانون، این وسایل رو چطور تعریف می کنه و تو کدوم دسته قرارشون میده. ممکنه فکر کنید یه اسپری فلفل کوچیک که برای دفاع شخصی خریده اید، فرق داره با گازی که پلیس توی تظاهرات استفاده می کنه. اما از نظر قانونی، داستان کمی فرق می کنه.

توی نظام حقوقی ایران، گاز اشک آور و چیزایی شبیه به اون مثل شوکر و حتی بعضی مواد محترقه، جزء اقلام یا مواد تحت کنترل به حساب میان. یعنی چی تحت کنترل؟ یعنی خریدوفروش، نگهداری، حمل و استفاده ازشون الکی نیست و نیاز به مجوز رسمی داره. آیین نامه اجرایی قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مصوب ۱۳۹۰ خیلی شفاف گفته که گازهای بی حس کننده، بیهوش کننده و اشک آور شامل چه چیزایی میشن. معمولاً اسپری فلفل هم دقیقاً تو همین دسته قرار می گیره و تفاوتی با گاز اشک آور از نظر قانونی نداره. پس اگه اسم اسپری فلفل رو می شنوید، یادتون باشه که قانون اون رو هم مثل گاز اشک آور می بینه و همون برخورد رو باهاش می کنه.

«شوکر (شوک دهنده)» هم که دیگه معرف حضور همه هست. این وسیله ها که انرژی الکتریکی رو به صورت شوک به بدن منتقل می کنن و باعث بی حرکتی موقت میشن، هم دقیقاً جزء همین اقلام تحت کنترل قرار می گیرن. مواد محترقه هم که بحثشون جداست و اون ها هم قوانین خاص خودشون رو دارن که جلوتر بهشون می رسیم. خلاصه که هر چیزی که می تونه به نوعی امنیت رو به خطر بندازه یا توانایی افراد رو تحت تاثیر قرار بده، از چشم قانون دور نمیمونه و قوانین سفت و سختی براش گذاشته شده.

چی میشه اگه بدون مجوز گاز اشک آور یا شوکر داشته باشیم؟ (قوانین و مجازات ها)

خب، حالا که فهمیدیم گاز اشک آور، اسپری فلفل و شوکر جزء اقلام تحت کنترل هستن، بریم سراغ بخش اصلی ماجرا: مجازات ها! قانون خیلی صریح و بدون تعارف، برای کسانی که بدون مجوز سراغ این اقلام میرن، مجازات های سنگینی در نظر گرفته. قانون مادر و اصلی که اینجا باید بهش مراجعه کنیم، همون «قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز» هست که سال ۱۳۹۰ تصویب شده.

قاچاق، ساخت و مونتاژ: جرم بزرگ تر (ماده ۱۱)

ببینید، یه وقت هست شما یه اسپری فلفل رو می خرید و حمل می کنید، یه وقت هم هست که خودتون دست به کار میشید و این اقلام رو وارد کشور می کنید (قاچاق) یا شروع به ساخت و مونتاژ اون ها می کنید. خب، طبیعیه که دومی جرمش خیلی بزرگ تر و مجازاتش هم سنگین تره. ماده ۱۱ همین قانون، به همین موضوع پرداخته. طبق این ماده، هر کسی که این اقلام رو قاچاق کنه یا بسازه، حسابی به دردسر میفته.

برای گازهای بی حس کننده، بیهوش کننده و اشک آور (که اسپری فلفل هم جزوشونه)، مجازات قاچاق، ساخت و مونتاژ، حبس از دو تا پنج سال هست. یعنی اگه کسی این کار رو بکنه، حداقل دو سال و حداکثر پنج سال باید پشت میله های زندان بمونه. حالا فرض کنید این مجازات رو با قاچاق مواد رادیواکتیو یا منفجره نظامی مقایسه کنید که حبس های خیلی بیشتری دارن؛ می بینید که حتی این اقلام به ظاهر کوچیک هم شوخی بردار نیستن و مجازات های خودشون رو دارن.

حالا یه نکته مهم: این مجازات ها فقط برای کسانیه که پایه کار هستن و خودشون تولید یا واردات غیرقانونی رو انجام میدن. برای کسایی که فقط حمل یا نگهداری می کنن، مجازات متفاوته که جلوتر بهش می رسیم. پس اگه قصد دارید از این اقلام استفاده کنید، اولین قدم اینه که مطمئن بشید با قاچاقچی ها یا تولیدکننده های غیرمجاز سروکار ندارید، چون خرید از اون ها هم می تونه شما رو درگیر پرونده های جدی تری کنه.

خرید، نگهداری و حمل: مجازات مخصوص به خودش (ماده ۱۲)

شاید خیلی از ما توی خیابون یا ماشین دوستانمون، یه اسپری فلفل یا شوکر دیدیم و فکر کردیم چیز خاصی نیست. اما قانون خیلی صریح میگه که حتی خرید، نگهداری یا حمل این اقلام، بدون مجوز، خودش جرمه و مجازات داره. یعنی لازم نیست که شما ازش استفاده کنید، همین که توی کیفتون باشه یا توی خونه نگهداریش کنید، می تونه باعث دردسر بشه. اینجاست که ماده ۱۲ قانون وارد عمل میشه.

طبق ماده ۱۲، هر کسی که گازهای بی حس کننده، بیهوش کننده و اشک آور رو به طور غیرمجاز بخره، نگه داره یا حمل کنه، به حبس از شش ماه تا دو سال محکوم میشه. بله، درست شنیدید، شش ماه تا دو سال! این یعنی فقط به خاطر داشتن یه اسپری فلفل که شاید فکر می کنید برای دفاع از خودتون لازمه، ممکنه سر از زندان دربیارید.

برای شوکرها (شوک دهنده ها)، مجازات کمی فرق می کنه و سبک تره؛ حبس از ۹۱ روز تا شش ماه. مواد محترقه هم بسته به نوعشون و اینکه چقدر خطرناک باشن، می تونن حبس های شش ماه تا دو سال رو داشته باشن. حالا یه تبصره هم داریم توی این ماده که درباره مواد محترقه غیرمجاز برای جشن ها و مراسمه. مثلاً همین ترقه های کوچیکی که شب چهارشنبه سوری استفاده میشه. اگه این مواد رو بخرید یا حمل کنید، مجازاتش جزای نقدی از پانصد هزار ریال تا ده میلیون ریال (یعنی ۵۰ هزار تا ۱ میلیون تومان) هست، البته اگه وزارت دفاع تشخیص بده خطرساز نیستن. در غیر این صورت، اوضاع فرق می کنه و مجازات حبس هم ممکنه بهش اضافه بشه.

پس یادتون باشه، حتی اگه نیتتون خیر باشه و فقط برای دفاع شخصی این وسایل رو همراه داشته باشید، بدون مجوز قانونی، به احتمال زیاد گرفتار قانون میشید. اینجا دیگه این که «نمی دونستم جرمه» یا «برای دفاع از خودم بود»، معمولاً به دردسر می خوره و کمکی بهتون نمی کنه.

مجوز حمل اقلام دفاع شخصی: کی می تونه بگیره؟ از کجا؟

حالا که فهمیدیم حمل و نگهداری این اقلام بدون مجوز جرمه، این سوال پیش میاد که اصلاً میشه برای این وسایل مجوز گرفت؟ و اگه میشه، کی و از کجا؟ جواب اینه که بله، میشه، اما نه برای هر کسی و نه به سادگی.

مسئول اصلی اعطای این مجوزها در ایران، پلیس پیشگیری ناجا هست. این تصمیم هم بر اساس مصوبه ای از شورای عالی امنیت ملی گرفته شده. یعنی هر کسی که میخواد مجوز حمل اقلام دفاع شخصی مثل شوکر یا اسپری فلفل رو داشته باشه، باید بره سراغ پلیس پیشگیری.

اما خب، این مجوز برای همه نیست. این طور نیست که هر کسی پاشه بره و بگه من میخوام برای دفاع شخصی مجوز بگیرم و بهش بدن. معمولاً این مجوزها به مشاغل و گروه های خاص که به خاطر نوع فعالیتشون بیشتر در معرض خطر هستن، داده میشه. مثلاً کی؟

• صراف ها
• طلافروش ها
• وکلا
• پزشکان و پرستاران
• داروخانه های شبانه روزی
• و سایر مشاغلی که ریسک بالایی دارن

این افراد می تونن با مراجعه به پلیس پیشگیری ناجا، درخواست مجوز بدن. البته گرفتن این مجوز هم پروسه خاص خودش رو داره و نیاز به مدارک و شرایطی داره. مثلاً باید گواهی سلامت جسمی و روانی داشته باشید، از پزشک قانونی تاییدیه بگیرید، و پلیس هم بررسی های تخصصی خودش رو انجام بده تا مطمئن بشه شما صلاحیت حمل این وسایل رو دارید. پس اگه جزو این گروه ها نیستید و شغلتون در معرض خطر خاصی نیست، متاسفانه باید بگم احتمال اینکه بتونید مجوز حمل گاز اشک آور یا شوکر رو بگیرید، خیلی کمه و تقریباً صفره.

خلاصه که این مجوزها برای عموم مردم و برای استفاده شخصی به معنای عام صادر نمیشه. هدف اینه که فقط کسانی که واقعاً نیاز دارن و احتمال خطر براشون جدیه، تحت کنترل و نظارت پلیس، بتونن از این ابزارها استفاده کنن.

دادگاه کجا به این جرائم رسیدگی می کنه؟ (کیفری یا انقلاب؟)

یکی از سوالات مهمی که همیشه توی این جور پرونده ها پیش میاد، اینه که اصلاً کدوم دادگاه باید به این جرائم رسیدگی کنه؟ دادگاه انقلاب یا دادگاه کیفری؟ این سوال خیلی وقتا هم برای خود وکلا و قضات ابهام ایجاد می کرد، تا اینکه اداره کل حقوقی قوه قضاییه و دیوان عالی کشور، تکلیف رو روشن کردن.

قبلاً خیلی ها فکر می کردن که چون بحث اسلحه و مهمات و اقلام تحت کنترله، پس باید بره توی دادگاه انقلاب. اما واقعیت اینه که «دادگاه کیفری ۲»، مرجع صالح برای رسیدگی به بیشتر این جرائم هست. چطوری؟

بر اساس نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه (مثلاً نظریه شماره 1081/95/7) و رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور (مثل رأی 727 مورخ 1391/09/21)، فقط جرائم مربوط به «قاچاق» سلاح و مهمات و اقلام تحت کنترل، تو صلاحیت دادگاه انقلابه. یعنی اگه کسی خودش گاز اشک آور رو وارد کشور کرده یا به صورت سازمان یافته قاچاقش کرده، اون پرونده میره دادگاه انقلاب.

اما اگه بحث خرید، فروش، حمل، یا نگهداری این اقلام باشه (حتی اگه سلاح گرم باشه)، دیگه پای دادگاه انقلاب وسط نمیاد و این پرونده ها میرن توی دادگاه کیفری. معمولاً هم دادگاه کیفری ۲ مرجع رسیدگی به این جور پرونده هاست. پس این تصور که هر جرمی که با اسلحه یا اقلام تحت کنترل مرتبط باشه، باید حتماً بره دادگاه انقلاب، درست نیست و قانون بین «قاچاق» و «حمل و نگهداری» تفاوت قائل شده.

این تفکیک صلاحیت خیلی مهمه، چون پروسه رسیدگی و حتی بعضی از قوانین مربوط به هر کدوم از این دادگاه ها ممکنه فرق داشته باشه. پس اگه خدای نکرده با همچین پرونده ای مواجه شدید، دونستن این موضوع می تونه بهتون کمک کنه که از همون اول راه درست رو برید و گیج نشید.

نکات ریز و درشت حقوقی، استثناها و سوالای پرتکرار

توی دنیای قانون، همیشه یه سری تبصره ها، استثناها و نکات ریز هست که دونستنشون می تونه حسابی کارساز باشه و آدم رو از گرفتاری های الکی نجات بده. اینجا می خوایم به چند تا از این نکات مهم و سوالات پرتکراری که ممکنه توی ذهنتون باشه، بپردازیم.

اگه اسپری خالی یا شوکر خراب باشه چی؟

یه سوال خیلی رایج اینه که اگه یه اسپری اشک آور خالی پیدا کنیم یا یه شوکر داشته باشیم که کلاً خراب شده و کار نمیکنه، باز هم جرمه؟ نظریه مشورتی قوه قضاییه (مثل نظریه 7/98/1660) به این سوال جواب داده. بر اساس این نظریه، اگه اون شیء کشف شده (مثلاً اسپری یا شوکر) به خاطر تغییرات فیزیکی یا شیمیایی یا هر دلیل دیگه، کلاً کارایی خودش رو از دست داده باشه و دیگه نتونه اون کاری رو بکنه که برای اون تعریف شده (یعنی اسپری گاز اشک آور نباشه یا شوکر، شوک وارد نکنه)، دیگه اون وصف کیفری رو نداره و حملش جرم محسوب نمیشه. این یعنی اگه اسپری فلفل شما کلاً خالیه و محتوایی نداره، یا شوکرتون سوخته و هیچ جوره روشن نمیشه، از نظر قانون، دیگه اون اقلام تحت کنترل به حساب نمیان و مجازات حملشون رو ندارید. البته تشخیص این موضوع خیلی تخصصی هست و باید کارشناس مربوطه تأییدش کنه.

یادتون باشه که تشخیص «فاقد کارایی بودن» یک امر تخصصی است و صرفاً ادعای شما کافی نیست؛ باید توسط کارشناسان ذی ربط تأیید شود.

استفاده از گاز اشک آور: جرم اضافه بر سازمان!

دیدیم که حمل و نگهداری گاز اشک آور بدون مجوز جرمه. اما حالا اگه شما همون گاز اشک آور رو که غیرمجاز هم حمل می کنید، استفاده هم بکنید چی؟ اینجا داستان پیچیده تر میشه و می تونید با اتهامات جداگانه و سنگین تری روبرو بشید. مثلاً اگه با اسپری فلفل به کسی حمله کنید، علاوه بر جرم حمل غیرمجاز، ممکنه با اتهامات ضرب و جرح عمدی، اخلال در نظم عمومی یا حتی اگه در حین سرقت ازش استفاده کنید، اتهام سرقت مسلحانه هم بهتون وارد بشه. این مجازات ها خیلی سنگین تر از صرف حمل غیرمجازه و می تونه شما رو برای مدت طولانی راهی زندان کنه. پس استفاده از این اقلام، حتی برای دفاع شخصی، می تونه عواقب خیلی جدی تری داشته باشه.

دفاع مشروع، بهانه ای برای حمل غیرمجاز نیست!

یکی دیگه از بهانه های رایج برای حمل این اقلام، بحث دفاع مشروع هست. خیلیا میگن: خب من اینو برای دفاع از خودم حمل می کنم، پس حتماً قانون هم این رو قبول داره دیگه! اما باید بگم که این یک سوءتفاهم بزرگه. حمل غیرمجاز گاز اشک آور یا شوکر، همیشه جرمه و به هیچ وجه با بهانه دفاع مشروع توجیه نمیشه. یعنی شما نمی تونید بگید چون ممکنه بهم حمله بشه، پس مجازم که یه شوکر غیرمجاز حمل کنم. این دو تا بحثشون کاملاً جداست.

حالا اگه در لحظه خطر، واقعاً برای دفاع از خودتون از وسیله ای که دارید (حالا چه مجاز و چه غیرمجاز) استفاده کردید و شرایط دفاع مشروع محقق بود، شاید عمل استفاده شما توجیه بشه و مجازات ضرب و جرح ازتون برداشته بشه. اما این به معنی این نیست که جرم حمل غیرمجاز هم از بین میره! پس دقت کنید که دفاع مشروع، فقط می تونه فعل استفاده رو در لحظه خطر توجیه کنه، نه جرم حمل و نگهداری غیرقانونی قبل از وقوع خطر رو.

شوکر، سلاح سرد محسوب میشه یا گرم؟

اغلب توی اخبار می شنویم که از سلاح سرد و سلاح گرم صحبت میشه. حالا شوکر تو کدوم دسته قرار می گیره؟ جواب اینه که شوکر جزء سلاح سرد محسوب میشه. ملاک اصلی اینه که سلاح گرم از طریق شلیک و مواد منفجره کار می کنه (مثل کلت و تفنگ)، ولی سلاح سرد وسایلی هستن که برای ضربه زدن، بریدن، ایجاد شوک یا بی حس کردن مستقیم استفاده میشن و شلیک ندارن (مثل چاقو، قمه، پنجه بوکس، و بله، شوکر). پس اگه جایی اسم سلاح سرد رو شنیدید، بدونید که شوکر هم جزوشه.

جزای نقدی برای استفاده از شوکر و اقلام مشابه

ماده ۴ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، برای حمل و استفاده از انواع سلاح ها، جزای نقدی تعیین کرده. مثلاً برای سلاح سرد جنگی یا سلاح شکاری، جزای نقدی از ده میلیون تا بیست میلیون ریال در نظر گرفته شده. البته برای اقلام تحت کنترل مثل شوکر و اسپری، مجازات اصلی بیشتر حبسه که توی ماده ۱۲ گفتیم، اما گاهی اوقات، بسته به شرایط خاص پرونده و تشخیص قاضی، ممکنه جزای نقدی هم در کنار حبس یا به جای اون (در شرایطی که تخفیف داده بشه) اعمال بشه. همچنین یادمون باشه که همونطور که قبل تر گفتیم، برای حمل مواد محترقه غیرمجاز جهت جشن ها و مراسم، جزای نقدی از پانصد هزار ریال تا ده میلیون ریال (۵۰ هزار تا ۱ میلیون تومان) تعیین شده.

اینکه بخواهیم این مواد را بدون اجازه حمل کنیم، مثل این است که داریم روی لبه تیغ راه می رویم. شاید فکر کنیم کاری با کسی نداریم، اما در یک جامعه قانون مدار، هر حرکتی که خلاف قانون باشد، عواقبی دارد. پس بهتر است قبل از هر اقدامی، خوب تحقیق کنیم و از عواقب آن باخبر باشیم. اینجوری هم خودمان در امان می مانیم، هم جامعه آرامش بیشتری خواهد داشت.

جمع بندی و توصیه های نهایی

خوب، رسیدیم به آخر بحثمون. امیدوارم تا اینجا همه چی براتون روشن شده باشه و به این درک رسیده باشید که قصه گاز اشک آور، اسپری فلفل و شوکر، اونقدرها هم ساده نیست که بخوایم سرسری از کنارش رد بشیم. دیدیم که قانون ایران، برخورد جدی با این اقلام تحت کنترل داره و برای حمل، نگهداری، ساخت و قاچاقشون، مجازات های حبس و جریمه های نقدی در نظر گرفته.

یادتون باشه که حتی اگه نیتتون خوب باشه و فقط برای دفاع شخصی این وسایل رو همراه داشته باشید، بدون مجوز قانونی، جرم مرتکب شدید. اینجاست که دیگه نمی دونستم یا برای دفاع از خودم بود خیلی کمکی بهتون نمیکنه و پای شما رو به دادگاه کیفری ۲ باز می کنه. فقط افراد خاص با مشاغل پرخطر و بعد از طی یک پروسه سخت و بررسی های پلیس پیشگیری ناجا، می تونن مجوز حمل این اقلام رو بگیرن. پس این مجوزها برای عموم مردم نیست.

پیشنهاد قاطع و دوستانه من اینه که به هیچ عنوان و تحت هیچ شرایطی، سراغ حمل و نگهداری اینجور اقلام بدون مجوز قانونی نرید. واقعاً ارزشش رو نداره که برای یه حس کاذب امنیت، خودتون رو درگیر دردسرهای حقوقی کنید که شاید مدت ها وقت و انرژی و پولتون رو بگیره و حتی مجازات حبس هم دنبالش داشته باشه. به قول معروف، آدم عاقل از یه سوراخ دوبار گزیده نمیشه.

اگه خدای نکرده با اینجور مسائل حقوقی مواجه شدید، یا سوالات تخصصی تری داشتید که اینجا بهشون نرسیدیم، حتماً از یک وکیل پایه یک دادگستری کمک بگیرید. وکیل می تونه با دانش و تجربه ای که داره، بهترین راهنمایی ها رو بهتون بده، از حقوق شما دفاع کنه و نذاره که ناخواسته گرفتار پیچ وخم های قانونی بشید. اینجوری با خیال راحت تری می تونید از مشکلات حقوقی عبور کنید.