دعوای مزاحمت از حق

دعوای مزاحمت از حق دقیقاً چیست و چه زمانی به کار می آید؟ وقتی کسی در استفاده از مال غیرمنقول شما اختلال ایجاد می کند، ولی مال را کاملاً از تصرف شما خارج نکرده، این دعوا راه حلی قانونی برای برگرداندن آرامش و حق استفاده شماست.

حتماً شما هم شنیدید یا خودتون گرفتار داستان های ملکی شدید؛ دعواهایی مثل تصرف عدوانی، ممانعت از حق و دعوای مزاحمت از حق. این دعواها هر کدوم قصه خودشون رو دارن و برای همین هم باید حسابی بشناسیمشون. توی این مقاله، می خوایم بریم سراغ یکی از مهم ترینشون، یعنی دعوای مزاحمت از حق. اگه حس می کنید کسی داره تو کار استفاده شما از ملکتون یا حقوقتون اختلال ایجاد می کنه، ولی خب مال رو ازتون نگرفته، این مطلب حسابی به دردتون می خوره. ما اینجا همه جزئیات رو براتون روشن می کنیم؛ از تعریفش بگیرید تا شرایطی که باید داشته باشه، چطوری می تونید ثابتش کنید و حتی چه فرقی با بقیه دعواهای مشابه داره. پس اگه دنبال راه و چاه این دعوا می گردید، تا آخرش با ما باشید.

1. دعوای مزاحمت از حق چیست؟ تعریف ساده و حقوقی

اول از همه بریم سراغ اینکه اصلاً این دعوا یعنی چی. خب، قانون گذار ما تو ماده ۱۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی، خیلی شفاف این رو توضیح داده: دعوای مزاحمت عبارت است از دعوایی که به موجب آن متصرف مال غیرمنقول درخواست جلوگیری از مزاحمت کسی را می نماید که نسبت به متصرفات او مزاحم است، بدون اینکه مال را از تصرف متصرف خارج کرده باشد.

به زبان خودمون یعنی چی؟ یعنی اگر شما دارید از یه ملک یا حقّی استفاده می کنید (مثلاً از یه زمین کشاورزی یا حق عبور از یه کوچه)، و یه نفر میاد و تو این استفاده شما اختلال ایجاد می کنه، ولی نه اینکه کلاً شما رو بندازه بیرون یا دیگه نتونید استفاده کنید، بلکه فقط کارتون رو سخت می کنه، اینجا پای دعوای مزاحمت از حق وسط میاد. مثلاً فرض کنید همسایه تون میاد تو مسیر عبور شما یه عالمه آجر می ریزه. شما هنوز می تونید رد بشید، ولی خب باید از روی آجرها بپرید یا دائم مواظب باشید. این دقیقاً مصداق مزاحمته.

ماهیت دعوا و هدف اصلی

ماهیت این دعوا، حقوقیه و هدفش هم اینه که جلوی این اختلال های جزئی رو بگیره. قرار نیست مال رو به شما برگردونه، چون اصلاً از تصرف شما خارج نشده. هدف اینه که اون مزاحمت از بین بره و شما مثل قبل بتونید از حق یا مالتون استفاده کنید. اینجا دنبال این نیستیم که بگیم کی مالکه؛ فقط می خوایم بگیم کی داره ازش استفاده می کرده و کی داره مزاحمت ایجاد می کنه. یعنی اصل قضیه، تصرف شماست، نه مالکیت شما.

پس یه جورایی، دعوای مزاحمت از حق یه ابزار قانونیه برای اینکه آرامش و راحتی ما در استفاده از اموال غیرمنقولمون به هم نخوره. اینجوری نیست که دیگه نتونیم از مالمون استفاده کنیم، فقط یه نفر یا چیزی باعث میشه استفاده مون سخت بشه یا آزاردهنده باشه.

دعوای مزاحمت از حق، برای وقتیه که کسی تو استفاده از حق یا مال غیرمنقول شما اختلال جزئی ایجاد می کنه، بدون اینکه مال رو کلاً از تصرف شما دربیاره. هدفش هم رفع همون اختلاله.

2. شرایط لازم برای طرح دعوای مزاحمت از حق: پایه های دعوا

برای اینکه بتونید اصلاً پای دعوای مزاحمت از حق رو به دادگاه باز کنید و شکایتتون رو به نتیجه برسونید، باید یه سری شرایط اصلی رو داشته باشید. این شرایط مثل آجرهای یه ساختمون میمونن که اگه نباشن، کل ساختمون فرو می ریزه. بریم ببینیم این آجرها چی هستن:

سبق تصرف خواهان (سابقه استفاده قبلی)

اولین و شاید مهم ترین شرط، اینه که شما باید قبلاً از اون حق یا مال غیرمنقول استفاده می کردید. به این میگن سبق تصرف. یعنی چی؟ یعنی باید بتونید ثابت کنید که قبل از اینکه این آقا یا خانم مزاحم پیدا بشه، شما داشتید از اون مال یا حق استفاده می کردید و ازش بهره مند بودید.

حواستون باشه که اینجا لازم نیست شما حتماً مالک اون ملک باشید. همین که ثابت کنید قبلاً داشتید ازش استفاده می کردید، کافیه. مثلاً اگه شما یه مستأجر هستید و همسایه واحد بغلی داره تو استفاده شما از مشاعات ساختمون مزاحمت ایجاد می کنه، شما می تونید دعوای مزاحمت از حق رو مطرح کنید، حتی اگه مالک نباشید. قانون تو ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی هم میگه که اگه سند مالکیت داشته باشید، خودش یه دلیل خیلی قوی برای اثبات سابقه تصرف شماست. اما اگه سند هم نداشته باشید، می تونید با شواهد دیگه ثابتش کنید.

معمولاً برای اثبات سابقه تصرف، عرفاً یک سال رو در نظر می گیرن، ولی این یه قاعده سفت و سخت نیست و بسته به نظر قاضی و شرایط پرونده، ممکنه متفاوت باشه. مهم اینه که شما بتونید نشون بدید که قبل از مزاحمت، اونجا بودید و از حق تون استفاده می کردید.

عدوانی بودن عمل خوانده (غیرقانونی و بدون رضایت)

شرط دوم اینه که کاری که طرف مقابل کرده و داره مزاحمت ایجاد می کنه، باید عدوانی باشه. یعنی چی؟ یعنی این کار باید غیرقانونی باشه، بدون رضایت شما انجام شده باشه و هیچ مجوز قانونی یا قراردادی هم برای انجام اون کار نداشته باشه. اگه خودش از شما اجازه گرفته باشه یا مثلاً دادگاه بهش اجازه داده باشه، دیگه عدوانی نیست.

نکته مهم اینه که مزاحمت باید همین الان در حال وقوع باشه. اگه یه نفر قبلاً مزاحمتی ایجاد کرده و الان دیگه اون مزاحمت رو رفع کرده، شما نمی تونید بابت اون مزاحمت گذشته دعوایی مطرح کنید. دعوای مزاحمت برای وقتیه که مزاحمت در حال وقوع هست.

موضوع دعوا، مال غیرمنقول باشد

آخرین شرط هم اینه که موضوع دعوای شما حتماً باید یه مال غیرمنقول باشه. یعنی چی؟ یعنی ملک، زمین، ساختمون، حق عبور، حق آب و اینجور چیزها. مثلاً اگه کسی ماشین شما رو خراب کرده یا تو استفاده از گوشیتون مزاحمت ایجاد کرده، این دعوا به کارتون نمیاد. دعاوی تصرف فقط و فقط برای اموال غیرمنقول هستن. پس اگه مشکلتون سر یه زمین، یه آپارتمان، یه مغازه یا حتی حق عبور و حق آب کشاورزیه، می تونید از این دعوا استفاده کنید.

3. دعوای مزاحمت از حق، ممانعت از حق و تصرف عدوانی: فرقشون چیه؟

این سه تا دعوا، یعنی تصرف عدوانی، ممانعت از حق و دعوای مزاحمت از حق، خیلی شبیه به هم به نظر میان و گاهی اوقات آدم رو گیج می کنن. ولی خب، هر کدومشون جای خودشون رو دارن و فرق های اساسی با هم دارن. دونستن این فرق ها برای طرح دعوای درست، حیاتیه. بریم ببینیم چی به چیه:

الف) تفاوت دعوای مزاحمت از حق با ممانعت از حق

این دو تا دعوا خیلی به هم نزدیکن، ولی یه فرق کلیدی دارن:

• میزان اختلال: تو مزاحمت، اختلال جزئیه و شما هنوز می تونید از مالتون استفاده کنید، فقط یکم سخته یا آزاردهنده. اما تو ممانعت از حق، طرف کلاً و به طور کامل مانع استفاده شما از حق تون میشه. یعنی دیگه اصلاً نمی تونید از اون حق استفاده کنید.
• مال از تصرف خارج نمی شود: هم تو مزاحمت و هم تو ممانعت از حق، مال از تصرف شما خارج نمیشه. یعنی شما هنوز حاکم بر مال خودتون هستید. فرقش تو اینه که تو ممانعت از حق، امکان استفاده از یه حق (مثل حق ارتفاق یا انتفاع) کلاً سلب میشه.

مثلاً فرض کنید شما حق عبور از یه زمین رو دارید:

1. اگه صاحب زمین میاد و چند تا گودال کم عمق تو مسیر عبورتون ایجاد می کنه که رد شدن رو براتون سخت می کنه (ولی غیرممکن نمیشه)، این میشه مزاحمت از حق.
2. اما اگه صاحب زمین میاد و یه دیوار بلند می کشه یا دروازه رو قفل می کنه و دیگه اصلاً نمی تونید از اون مسیر رد بشید، این میشه ممانعت از حق.

ب) تفاوت دعوای مزاحمت از حق با تصرف عدوانی

تصرف عدوانی از اون دو تای دیگه یه کم دورتره و تفاوتش بیشتر به چشم میاد:

• خروج مال از تصرف: بزرگترین فرق اینه که تو تصرف عدوانی، طرف مقابل میاد و تمام یا قسمتی از مال غیرمنقول شما رو از تصرفتون خارج می کنه. یعنی شما دیگه تسلطی روی اون مال ندارید. اما تو دعوای مزاحمت از حق، همونطور که گفتیم، مال هنوز تو تصرف شماست و فقط استفاده ازش دچار مشکل شده.
• هدف دعوا: هدف از دعوای تصرف عدوانی، برگردوندن تصرف به شماست. یعنی می خواید مال دوباره بیاد دست خودتون. ولی تو مزاحمت، هدف جلوگیری از اختلال هست، چون مال هنوز تو تصرف شماست.

فرض کنید یه همسایه دارید:

1. اگه همسایه شما میاد و قسمتی از حیاطتون رو که شما توش گل و گیاه می کاشتید، با بلوک سیمانی می بنده و دیگه شما نمی تونید اونجا برید، این میشه تصرف عدوانی.
2. اما اگه همسایه میاد و هر روز نخاله های ساختمونیشو کنار دیوار حیاط شما می ریزه و بوی بدی میده یا منظره رو زشت می کنه و استفاده شما رو آزاردهنده می کنه، این میشه مزاحمت از حق.

پس حسابی دقت کنید که مشکل شما جزئیه و فقط استفاده رو سخت کرده (مزاحمت)، یا کلاً راه استفاده رو بسته (ممانعت)، یا اصلاً مال رو ازتون گرفته (تصرف عدوانی). انتخاب درست دعوا، خودش نصف راهه.

4. مراحل و نحوه طرح و پیگیری دعوای مزاحمت از حق

حالا که فهمیدیم دعوای مزاحمت از حق چیه و با بقیه دعواها چه فرقی داره، وقتشه که ببینیم چطوری میشه این دعوا رو مطرح کرد و پیگیریش کرد. خب، مثل هر پرونده حقوقی دیگه ای، اینجا هم یه مراحلی وجود داره که باید قدم به قدم طی کنیم:

مرجع صالح رسیدگی: کجا بریم؟

معمولاً برای طرح دعوای مزاحمت از حق، باید به دادگاه عمومی حقوقی مراجعه کنید. این دادگاه، اصلی ترین مرجع رسیدگی به اینجور دعاویه.

البته، در بعضی موارد خاص و اگه ارزش اون چیزی که بابتش مزاحمت ایجاد شده (مثلاً ارزش اجرت المثل یا خسارت) مقدار مشخصی باشه، ممکنه شورای حل اختلاف هم صالح به رسیدگی باشه. ولی خب، همیشه اولویت با دادگاه عمومی حقوقیه، مخصوصاً اگه قضیه پیچیده باشه.

مدارک لازم برای طرح دعوا: چی با خودمون ببریم؟

برای اینکه دادگاه بتونه به شکایت شما رسیدگی کنه، باید یه سری مدارک رو همراه خودتون داشته باشید و به دادگاه ارائه بدید:

1. دادخواست: این مهم ترین مدرکه. باید تو یه برگه مخصوص (دادخواست) خواسته تون رو بنویسید و توضیح بدید که دقیقاً چی می خواید. اینجا باید واضح بگید که رفع مزاحمت از حق رو می خواید و جزئیات مزاحمت رو هم شرح بدید.
2. دلایل اثبات سابقه تصرف: گفتیم که سابقه تصرف خیلی مهمه. اگه سند مالکیت دارید، تصویر برابر اصل شده اش رو ارائه بدید. اگه ندارید، می تونید از شهادت شهود، قولنامه، اجاره نامه یا هر مدرک دیگه ای که نشون بده شما قبلاً از اون مال استفاده می کردید، استفاده کنید. ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی هم سند مالکیت رو دلیل بر سبق تصرف می دونه.
3. استشهادیه محلی: اگه همسایه ها یا اهالی محل شاهد مزاحمت بودن، می تونید ازشون بخواید که براتون استشهادیه بنویسن و امضا کنن.
4. گزارش ضابطین دادگستری (پلیس): اگه قبلاً بابت این مزاحمت به پلیس یا کلانتری اطلاع دادید و اون ها هم گزارشی تهیه کردن، اون گزارش می تونه خیلی بهتون کمک کنه.
5. تصاویر، فیلم و سایر مستندات: هر عکس یا فیلمی که از صحنه مزاحمت دارید، هر پیامک یا نامه ای که با طرف مقابل رد و بدل کردید و مربوط به موضوعه، می تونه به عنوان دلیل ارائه بشه.

مراحل رسیدگی در دادگاه: از ثبت تا رأی

وقتی مدارکتون رو جمع کردید و دادخواست رو تنظیم کردید، نوبت به مراحل دادگاه میرسه:

1. ثبت دادخواست و پرداخت هزینه ها: باید دادخواست رو تو دفاتر خدمات قضایی ثبت کنید و هزینه های دادرسی رو پرداخت کنید.
2. ارجاع به شعبه و تعیین وقت رسیدگی: دادخواست شما به یکی از شعب دادگاه ارجاع میشه و بعدش یه وقت برای جلسه رسیدگی تعیین میشه و به طرفین ابلاغ میشه.
3. جلسات دادرسی و ارائه دفاعیات: تو جلسات دادگاه، شما و طرف مقابل (خوانده) فرصت دارید که دفاعیات خودتون رو ارائه بدید و دلایلتون رو مطرح کنید.
4. معاینه محل و تحقیق محلی: معمولاً تو اینجور دعواها، دادگاه برای اینکه از نزدیک وضعیت رو ببینه، دستور معاینه محل رو صادر می کنه. ممکنه خودش قاضی بیاد یا یه کارشناس رسمی دادگستری رو بفرسته. تحقیق محلی هم یعنی از افراد محلی سوال بپرسن که آیا مزاحمت واقع شده یا نه.
5. صدور رأی: بعد از بررسی همه مدارک و دلایل، دادگاه رأی خودش رو صادر می کنه. اگه به نفع شما باشه، حکم به رفع مزاحمت صادر میشه.

5. ادله اثبات دعوای مزاحمت از حق: چطوری ثابتش کنیم؟

همونطور که گفتیم، تو دادگاه هر ادعایی باید با دلیل و مدرک اثبات بشه. دعوای مزاحمت از حق هم از این قاعده مستثنی نیست. حالا چطوری می تونیم ثابت کنیم که یه نفر داره مزاحمت ایجاد می کنه؟ اینجا چند تا از مهم ترین راه های اثبات رو براتون میگیم:

شهادت شهود (گواهی همسایه ها و مطلعین)

یکی از قوی ترین دلایل تو اینجور پرونده ها، شهادت شهوده. اگه همسایه ها، مغازه دارها یا هر کس دیگه ای که تو اون محل حضور داره، شاهد مزاحمت بودن، می تونن به نفع شما شهادت بدن. البته باید حواستون باشه که شهود باید شرایط قانونی رو داشته باشن (مثلاً عادل باشن و با شما نفع و ضرر نداشته باشن).

معاینه محل و تحقیق محلی (بازدید دادگاه یا کارشناس)

این خیلی روش خوبیه! دادگاه خودش یا از طریق کارشناس رسمی دادگستری میاد محل رو از نزدیک می بینه. اگه مزاحمت وجود داشته باشه و قابل مشاهده باشه (مثلاً نخاله ریخته باشن، یا سد معبر کرده باشن)، کارشناس گزارش میده و همین یه مدرک محکمه پسنده. تحقیق محلی هم یعنی از افراد قابل اعتماد و محلی سوال کنن تا صحت ادعای شما مشخص بشه.

سند مالکیت (یک اماره قوی بر سبق تصرف)

تو ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی اومده که سند مالکیت، یه دلیل قوی برای اثبات سابقه تصرفه. یعنی اگه شما سند مالکیت ملک رو دارید، این خودش نشون میده که قبلاً از این ملک استفاده می کردید و مزاحمت بعد از تصرف شما اتفاق افتاده. البته طرف مقابل هم می تونه با دلایل دیگه، خلاف این رو ثابت کنه، ولی در کل سند یه پوئن مثبته.

اقرار خوانده (اگه طرف مقابل قبول کنه)

خب، اگه خود کسی که داره مزاحمت ایجاد می کنه، جلوی دادگاه یا حتی بیرون از دادگاه (با مدرک) اقرار کنه که بله، من داشتم مزاحمت ایجاد می کردم، این بهترین دلیله! البته این مورد خیلی کم پیش میاد که طرف مقابل خودش بیاد و به ضرر خودش اقرار کنه.

سوگند (در موارد خاص)

گاهی اوقات، اگه دلایل دیگه کافی نباشن و قاضی شک داشته باشه، ممکنه از طرفین بخواد که سوگند بخورن. این مورد خیلی خاصه و هرجایی استفاده نمیشه.

گزارش ضابطین دادگستری (پلیس)

تو ماده ۱۶۶ قانون آیین دادرسی مدنی گفته شده که اگه مزاحمت جلوی چشم پلیس و ضابطین دادگستری اتفاق افتاده باشه، اون ها وظیفه دارن به شکایت شما رسیدگی کنن و گزارشش رو به مراجع قضایی بدن. این گزارش هم یه مدرک خوب محسوب میشه.

سایر امارات و قرائن (فیلم، عکس، پیامک و…)

امروزه با وجود دوربین های مداربسته و گوشی های هوشمند، جمع آوری مستنداتی مثل عکس، فیلم، پیامک، ایمیل یا حتی ویس های ضبط شده (البته با رعایت قوانین) می تونه به عنوان قراین و شواهد کمکی، تو اثبات دعوای مزاحمت از حق خیلی موثر باشه.

6. دستور موقت در دعوای مزاحمت از حق: راهی برای توقف سریع مزاحمت

تصور کنید کسی داره مزاحمت ایجاد می کنه و اگه صبر کنید تا رأی نهایی دادگاه صادر بشه، ممکنه آسیب های زیادی بهتون وارد بشه. مثلاً داره نخاله های ساختمونی می ریزه که جلوی در حیاطتون و مسیر رفت و آمد رو می گیره و هی بیشتر هم میشه. اینجا باید چیکار کرد؟ قانون برای اینجور موارد یه راهکار فوری گذاشته به اسم دستور موقت.

دستور موقت چیست و چه زمانی به کار می آید؟

دستور موقت، یه فرمانیه که دادگاه به سرعت صادر می کنه تا جلوی یه اقدام خاص رو بگیره یا یه وضعیتی رو حفظ کنه. تو دعوای مزاحمت از حق، می تونه برای توقف فوری مزاحمت استفاده بشه. ماده ۱۷۴ قانون آیین دادرسی مدنی میگه که اگه خواهان قبل از صدور رأی قطعی، درخواست دستور موقت بده و دادگاه دلایلش رو موجه ببینه، می تونه دستور جلوگیری از ادامه مزاحمت رو صادر کنه.

شرایط درخواست و اهمیت فوریت

برای درخواست دستور موقت، شما باید نشون بدید که وضعیتی فوری و اضطراری وجود داره و اگه منتظر بمونید تا حکم اصلی صادر بشه، ممکنه ضرر جبران ناپذیری بهتون وارد بشه. مثلاً اگه همسایه شما هر روز داره یه کامیون زباله میاره میریزه جلوی در خونه تون و شما هم نمی تونید ماشینتون رو ببرید داخل، اینجا فوریت واضحه.

برای گرفتن دستور موقت، معمولاً باید یه تضمین یا تأمین به دادگاه بدید. این تضمین می تونه پول نقد یا ضمانت نامه بانکی باشه. اگه بعداً ثابت بشه که درخواست شما بی مورد بوده، از این تضمین برای جبران خسارت طرف مقابل استفاده میشه.

آثار و مدت اعتبار دستور موقت

اثر دستور موقت اینه که طرف مقابل (خوانده) باید فوراً اون مزاحمت رو متوقف کنه. اگه انجام نده، با مجازات قانونی مواجه میشه. این دستور تا زمانی اعتبار داره که دادگاه رأی اصلی رو صادر کنه. اگه رأی به نفع شما باشه که خب مزاحمت رسماً متوقف میشه، ولی اگه رأی به ضرر شما باشه، دستور موقت هم لغو میشه. البته اگه تو مرحله تجدیدنظر، دادگاه رأی رو عوض کنه، دستور موقت هم می تونه دوباره صادر بشه یا ادامه پیدا کنه.

7. مهلت طرح دعوای مزاحمت از حق: آیا وقت مشخصی داریم؟

یکی از سوالات مهمی که خیلی ها می پرسن اینه که آیا برای طرح دعوای مزاحمت از حق، مهلت مشخصی وجود داره؟ یعنی اگه دیر اقدام کنیم، دیگه نمی تونیم شکایت کنیم؟

خوشبختانه باید بگم که دعاوی تصرف (از جمله مزاحمت از حق، ممانعت از حق و تصرف عدوانی) مشمول مرور زمان نمی شن. یعنی چی؟ یعنی تا زمانی که مزاحمت داره ادامه پیدا می کنه، شما هر وقت که خواستید و هر زمانی که تصمیم گرفتید، می تونید این دعوا رو مطرح کنید. فرقی نمیکنه که این مزاحمت از یک ماه پیش شروع شده باشه یا یک سال پیش. تا وقتی که مزاحم داره کارشو ادامه میده، شما حق طرح دعوا رو دارید و دادگاه هم بهش رسیدگی می کنه.

البته این به این معنی نیست که صبر کردن کار درستیه! هر چقدر زودتر اقدام کنید و جلوی مزاحمت رو بگیرید، بهتره. هم جمع آوری دلایل و شواهد آسون تره، هم ممکنه خسارت های کمتری به شما وارد بشه. پس بهترین کار اینه که به محض اینکه با مزاحمت مواجه شدید، سریعاً اقدام کنید و از حق خودتون دفاع کنید.

8. مجازات و پیامدهای عدم رعایت حکم دادگاه در دعوای مزاحمت از حق

حالا فرض کنیم که شما موفق شدید و دادگاه به نفع شما رأی داد و حکم به رفع مزاحمت صادر شد. اگه طرف مقابل این حکم رو رعایت نکنه، چه اتفاقی می افته؟ آیا دعوای مزاحمت از حق جنبه کیفری هم داره؟

عدم رعایت حکم رفع مزاحمت: مجازات تکرارکننده

قانون گذار این موضوع رو پیش بینی کرده و تو ماده ۱۷۶ قانون آیین دادرسی مدنی میگه: اشخاصی که پس از اجرای حکم رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق دوباره مورد حکم را تصرف یا مزاحمت یا ممانعت از حق بنمایند یا دیگران را به تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق مورد حکم وادار نمایند، به مجازات مقرر در قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد.

یعنی چی؟ یعنی اگه بعد از اینکه دادگاه حکم به رفع مزاحمت داد و این حکم اجرا شد، طرف مقابل باز هم دست به همون کار بزنه و دوباره مزاحمت ایجاد کنه، یا حتی کس دیگه ای رو تحریک کنه که این کار رو انجام بده، دیگه کارش حقوقی نیست و جنبه کیفری پیدا می کنه. در این صورت، به مجازاتی که تو قانون مجازات اسلامی برای این کار تعیین شده، محکوم میشه. این مجازات می تونه شامل حبس یا جزای نقدی باشه. این ماده قانونی یه جورایی ضمانت اجرایی برای احکام دادگاه تو اینجور پرونده هاست.

آیا مزاحمت از حق جرم است؟ تمایز حقوقی و کیفری

به طور کلی، دعوای مزاحمت از حق ماهیت حقوقی داره. یعنی هدف اصلیش اینه که یه اختلال حقوقی رو رفع کنه و حق استفاده شما رو به حالت عادی برگردونه. ولی خب، همونطور که تو بالا گفتیم، اگه بعد از حکم دادگاه، باز هم مزاحمت ادامه پیدا کنه، میشه جنبه کیفری پیدا کنه.

بعضی اوقات هم هست که خود عمل مزاحمت، همزمان با اینکه حقوقی حساب میشه، عناصر یه جرم دیگه رو هم داشته باشه. مثلاً اگه کسی با ریختن نخاله جلوی در خونه شما، باعث تخریب بخشی از اموالتون بشه، یا توهین و فحاشی هم بکنه، شما می تونید علاوه بر دعوای حقوقی رفع مزاحمت، بابت تخریب یا توهین هم شکایت کیفری مطرح کنید. این دو تا دعوا (حقوقی و کیفری) می تونن همزمان یا جداگانه پیگیری بشن.

پس در مجموع، در حالت عادی مزاحمت از حق، جرم نیست و یه دعوای حقوقیه. اما عدم تبعیت از حکم دادگاه یا انجام کارهایی که خودشان جرم محسوب می شوند (مثل تخریب یا توهین) می تواند جنبه کیفری به موضوع بدهد.

9. سوالات پرتکرار درباره دعوای مزاحمت از حق

آیا برای طرح دعوای مزاحمت از حق، حتماً باید مالک بود؟

نه، نیازی نیست. برای طرح دعوای مزاحمت از حق، کافیه که شما سبق تصرف رو داشته باشید و نشون بدید که قبل از ایجاد مزاحمت، از اون مال یا حق استفاده می کردید. ماده ۱۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی هم سند مالکیت رو اماره ای برای سبق تصرف می دونه، اما این به معنی لزوم مالکیت نیست و مستاجر، مستعیر و کسانی که حق انتفاع یا ارتفاق دارند هم می تونن این دعوا رو مطرح کنن.

مدت زمان رسیدگی به دعوای مزاحمت از حق چقدره؟

مدت زمان رسیدگی به دعوای مزاحمت از حق بستگی به عوامل مختلفی مثل شلوغی دادگاه، پیچیدگی پرونده، نیاز به کارشناسی یا تحقیق محلی و همکاری طرفین داره. اما طبق ماده ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی، رسیدگی به دعاوی تصرف (شامل مزاحمت از حق) خارج از نوبت و بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی انجام میشه، یعنی دادگاه باید با سرعت بیشتری بهش رسیدگی کنه.

هزینه طرح دعوای مزاحمت از حق چقدره؟

هزینه های دادرسی برای طرح دعوای مزاحمت از حق بر اساس تعرفه های قانونی مشخص میشه. این هزینه ها شامل هزینه ثبت دادخواست، ابلاغ و سایر هزینه های مربوط به مراحل دادرسی میشه که سالانه توسط قوه قضائیه اعلام میشه. اگه نیاز به کارشناسی باشه، هزینه کارشناسی هم بهش اضافه میشه.

اگه خوانده بعد از حکم دادگاه دوباره مزاحمت ایجاد کنه، چه باید کرد؟

اگه بعد از صدور و اجرای حکم رفع مزاحمت، خوانده دوباره مزاحمت ایجاد کنه، شما می تونید بر اساس ماده ۱۷۶ قانون آیین دادرسی مدنی، از طریق مراجع قضایی اقدام کنید. این بار، عمل خوانده جنبه کیفری پیدا می کنه و مشمول مجازات های پیش بینی شده در قانون مجازات اسلامی (مانند حبس یا جزای نقدی) میشه.

آیا میشه همزمان با دعوای مزاحمت، مطالبه خسارت هم کرد؟

بله، کاملاً ممکنه. اگه به خاطر مزاحمت ایجاد شده، به شما خسارتی وارد شده باشه (مثلاً هزینه ای برای رفع آلودگی یا خرابی ناشی از مزاحمت پرداخت کرده باشید)، می تونید همزمان با دعوای رفع مزاحمت یا حتی بعد از اون، دادخواست مطالبه خسارت رو هم به دادگاه بدید. شما باید با ارائه مدارک و فاکتورها، میزان خسارت وارد شده رو ثابت کنید.

آیا این دعوا در شورای حل اختلاف قابل طرح است؟

در صورتی که موضوع دعوا، دعاوی تصرف (شامل دعوای مزاحمت از حق) در مورد اموال غیرمنقول باشه و ارزش خواسته (مثلاً اجرت المثل ایام مزاحمت یا خسارت) تا سقف مشخصی باشه که هرساله توسط قوه قضاییه تعیین میشه، شورای حل اختلاف می تونه به این دعاوی رسیدگی کنه. اما برای دعاوی پیچیده تر یا با ارزش بالاتر، دادگاه عمومی حقوقی مرجع صالح محسوب میشه.

چه زمانی پلیس می تونه در دعوای مزاحمت از حق دخالت کنه؟

طبق ماده ۱۶۶ قانون آیین دادرسی مدنی، اگه مزاحمت در مرئی و منظر ضابطین دادگستری (مثل پلیس) اتفاق بیفته و اون ها خودشون شاهد قضیه باشن، مکلفن که به شکایت شما رسیدگی کنن، وضعیت موجود رو حفظ کنن و جلوی اقدامات بعدی خوانده رو بگیرن. سپس، جریان رو به مراجع قضایی اطلاع میدن و طبق نظر اون ها اقدام می کنن. در صورتی هم که احتمال نزاع یا جرم وجود داشته باشه، وظیفه دارن از درگیری و جرم جلوگیری کنن.

نتیجه گیری: با دعوای مزاحمت از حق، آرامش رو به مالتون برگردونید

خب، تا اینجا حسابی با دعوای مزاحمت از حق آشنا شدیم و فهمیدیم که این دعوا چیه، چه شرایطی داره، چطوری میشه ثابتش کرد و چه فرقی با دعواهای دیگه مثل ممانعت از حق و تصرف عدوانی داره. دیدیم که این دعوا یه ابزار حقوقی خیلی مهم و کاربردیه برای وقتی که کسی تو استفاده ما از مال غیرمنقولمون اختلال ایجاد می کنه، ولی خب مال رو از تصرف ما درنیاورده.

اگه با چنین مشکلی روبرو شدید، حواستون باشه که:

• زود اقدام کنید و دلایل و مستنداتتون رو جمع آوری کنید. هر چقدر مزاحمت تازه تر باشه، اثباتش راحت تره.
• فرق بین مزاحمت، ممانعت و تصرف عدوانی رو خوب متوجه بشید تا بتونید دعوای درست رو مطرح کنید.
• به کمک شهادت شهود، تحقیق محلی، سند مالکیت و حتی عکس و فیلم، می تونید حسابی دستتون رو پر کنید.
• اگه قضیه فوریت داره، سراغ دستور موقت در دعوای مزاحمت برید تا جلوی ضرر بیشتر رو بگیرید.
• یادتون باشه که اگه کسی بعد از حکم دادگاه باز هم مزاحمت ایجاد کرد، دیگه جنبه کیفری پیدا می کنه و مجازات داره.

در نهایت، همیشه توصیه می کنیم که اگه با اینجور مسائل حقوقی درگیر شدید، حتماً با یه وکیل متخصص تو دعاوی ملکی و دعوای مزاحمت از حق مشورت کنید. یه وکیل خوب می تونه راهنماییتون کنه که بهترین مسیر رو انتخاب کنید و حق خودتون رو بگیرید. بالاخره، هیچ چیز مثل آرامش تو استفاده از مالتون نیست!