قسم شاهد در دادگاه

خیلی وقت ها وقتی صحبت از دادگاه و مسائل حقوقی میشه، کلمه قسم یا سوگند به گوشمون می خوره. اما آیا می دونستین قسم شاهد در دادگاه دقیقاً اون چیزی نیست که همیشه بهش فکر می کنیم؟ این یه اشتباه رایجه که خیلی ها دارن. شاهد در دادگاه، یه نوع سوگند صداقت یاد می کنه که راست بگه، نه اون قَسَمی که قراره پرونده رو یک سره کنه و طرفین دعوا می خورن. این دو تا با هم خیلی فرق دارن و اگه این تفاوت رو ندونیم، ممکنه توی پرونده های حقوقی دچار مشکل بشیم.

توی این مطلب قراره با هم سر از کار این مفاهیم در بیاریم. می خواهیم ببینیم شهادت چیه، سوگند چیه، چه فرقی با هم دارن و هر کدوم چه جور جایی توی دادگاه پیدا می کنن. اگه خودتون تویگیر یه پرونده اید، دانشجو یا فارغ التحصیل حقوق هستید، یا حتی وکیل تازه کار، خوندن این مقاله می تونه کلی بهتون کمک کنه تا ابهامات ذهنتون برطرف بشه و با دید بازتری سراغ مسائل حقوقی برید. پس تا آخرش با ما همراه باشید.

مفاهیم بنیادی در اثبات دعوا

برای اینکه بفهمیم توی دادگاه چه خبره و چطوری میشه یه ادعا رو ثابت کرد، اول باید با چند تا مفهوم اصلی آشنا بشیم. دو تا از مهم ترین ابزارهای اثبات توی دادگاه، شهادت و سوگند هستن که هر کدوم قواعد و جایگاه خودشون رو دارن.

شهادت در دادگاه چیست؟

وقتی از شهادت در دادگاه حرف می زنیم، منظور اینه که یه نفر (شاهد) چیزی رو که دیده یا شنیده، یا از یه واقعه ای مطلع شده، برای قاضی تعریف می کنه. انگار داره یه تصویر از اون اتفاق رو با کلماتش برای دادگاه رسم می کنه. شاهد قراره حقایق رو بگه و به روشن شدن پرونده کمک کنه. مثلاً اگه شما یه ماشین رو به کسی فروختید و موقع تحویل، نفر سومی هم اونجا بوده، اون آدم می تونه توی دادگاه شهادت بده که این معامله واقعاً انجام شده و پول رد و بدل شده یا نشده.

برای اینکه شهادت یه شاهد ارزش قانونی داشته باشه، باید یه سری شرایط قانونی رو داشته باشه. مثلاً شاهد باید عاقل و بالغ باشه، توی اون پرونده نفعی نداشته باشه یا با یکی از طرفین دعوا دشمنی نداشته باشه، و مهم تر از همه، عادل باشه؛ یعنی کسی باشه که به گناه کبیره معروف نباشه و دروغگو نباشه. تعداد شاهدها هم توی پرونده های مختلف فرق می کنه، مثلاً گاهی به یک مرد و گاهی به دو مرد یا یک مرد و دو زن نیاز داریم.

اثر اثباتی شهادت توی دعاوی حقوقی و کیفری خیلی مهمه. توی بعضی پرونده ها، شهادت تنها راه اثباته و می تونه سرنوشت دعوا رو عوض کنه. مثلاً توی یه سری از جرائم مثل سرقت، شهادت شهود عادل می تونه به اثبات جرم کمک کنه. یا توی یه دعوای مالی، اگه سند و مدرک دیگه ای نباشه، شهادت می تونه حرف آخر رو بزنه. البته حواستون باشه، قبل از اینکه شاهد حرف هاش رو بزنه، معمولاً ازش سوگند صداقت گرفته میشه که به خدا قسم بخوره جز حقیقت نگه. این همون چیزیه که خیلیا به اشتباه بهش قسم شاهد میگن.

سوگند در دادگاه چیست؟

حالا بریم سراغ سوگند در دادگاه. سوگند یه چیز کاملاً فرق داره. اینجا دیگه پای تعریف کردن یه واقعه یا اطلاع از اون در میون نیست، بلکه شخص داره خدا رو گواه می گیره که یه ادعایی درسته یا غلط. انگار شخص داره با خدا عهد می بنده که راست میگه و اگه دروغ بگه، گرفتار عذاب الهی میشه. سوگند رو معمولاً خود اصحاب دعوا (یعنی خواهان یا خوانده) یاد می کنن، نه شاهد.

سوگند خودش به دو دسته کلی تقسیم میشه:

1. سوگند عهدی (تشریفاتی): این سوگند بیشتر جنبه تعهد و قول و قرار داره. مثلاً وقتی رئیس جمهور، وکلا یا قضات کارشون رو شروع می کنن، سوگند یاد می کنن که به وظایفشون عمل کنن. این نوع سوگند ربطی به اثبات یه ادعا توی دادگاه نداره و بحث ما هم نیست.
2. سوگند اثباتی (قضایی): این همون سوگندی هست که توی دادگاه برای اثبات یا رد یه ادعا کاربرد داره و موضوع اصلی بحث ماست. وقتی هیچ مدرک دیگه ای برای اثبات یا رد یه موضوع نیست، دادگاه ممکنه به سوگند متوسل بشه تا تکلیف پرونده روشن بشه. این سوگند فقط باید جلوی قاضی یاد بشه و با شرایط خاصی همراهه.

یادتون باشه، اصل بر اینه که اگه مدارک دیگه ای مثل سند یا شهادت وجود داره، نیازی به سوگند نیست. سوگند معمولاً آخرین راه حله، وقتی که دست دادگاه از دلایل دیگه خالیه.

قسم شاهد: واقعیت و جایگاه حقوقی آن

شاید براتون سوال پیش بیاد که پس قسم شاهد که اول مقاله گفتیم چی میشه؟ الان دقیقاً توضیح میدم تا دیگه هیچ ابهامی نمونه.

آیا شاهد در دادگاه قسم می خورد؟

باید خیلی واضح و روشن بگم: شاهد در دادگاه قسم اثباتی نمی خورد که دعوا رو فیصله بده. شاهد یه سوگند صداقت یاد می کنه. یعنی چی؟ یعنی قبل از اینکه حرف هاش رو بزنه، بهش گفته میشه که باید راست بگه و اگه دروغ بگه، مجازات میشه. برای همین هم ازش خواسته میشه سوگند بخوره که جز حقیقت نگه. این سوگند، فقط برای اینکه شهادتش معتبر باشه و دادگاه بهش اعتماد کنه، گرفته میشه. متن این سوگند معمولاً اینطوریه:

به خداوند متعال سوگند یاد می کنم که جز به راستی سخن نگویم و تمام حقیقت را بیان کنم.

این سوگند با اون قَسَمی که طرفین دعوا می خورن و می تونه باعث بشه حکمی به نفع یا ضرر کسی صادر بشه، از زمین تا آسمون فرق داره. سوگند شاهد فقط برای تضمین راستی گویی شهادتشه، نه برای اثبات مستقیم یه ادعا. این موضوع توی موادی مثل ماده ۲۰۳ قانون آیین دادرسی کیفری و ماده ۲۴۳ قانون آیین دادرسی مدنی بهش اشاره شده.

سوگند تکمیلی و نقش شاهد: یک مورد خاص

حالا یه مورد خاص داریم که شاید یه ذره گیج کننده باشه، اما اگه خوب توضیح بدم، متوجه تفاوتش میشید: سوگند تکمیلی (ماده ۲۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی). این سوگند بیشتر توی دعاوی مالی کاربرد داره.

فرض کنید یه نفر (مدعی) از یکی دیگه (مدعی علیه) پولی طلب داره، ولی فقط یه شاهد مرد یا دو شاهد زن داره. این تعداد شهود برای اثبات کامل دعوا کافی نیست. اینجا دادگاه میتونه از خودِ مدعی بخواد که در کنار شهادت اون یک نفر یا دو نفر شاهد، خودش هم قسم بخوره که ادعاش درسته. توی این حالت، شاهدها فقط شهادت میدن و اون قَسم رو خودِ مدعی یاد می کنه تا ادعاش تکمیل و ثابت بشه.

یعنی چی؟ یعنی اینجا هم شاهد قسم اثباتی نمی خوره. شاهد فقط کار خودش رو که شهادت دادنه، انجام میده و اون قَسَمی که دعوا رو کامل می کنه، توسط خودِ مدعی خورده میشه. پس هنوز هم قسم شاهد به اون معنا که دعوا رو یک طرفه کنه، نداریم. شاهد فقط یه سوگند صداقت یاد می کنه و وظیفه اصلیش، بیان دیده و شنیده هاشه.

انواع سوگند (قسم) اصحاب دعوا در دادگاه

همونطور که گفتیم، سوگند قضایی یا اثباتی که می تونه سرنوشت یه دعوا رو عوض کنه، معمولاً توسط خودِ طرفین دعوا (خواهان یا خوانده) یاد میشه. این سوگندها انواع مختلفی دارن که هر کدوم شرایط و کاربردهای خاص خودشون رو دارن:

سوگند بتّی (قاطع دعوا)

سوگند بتّی، همونطور که از اسمش پیداست، قاطع دعواست. یعنی چی؟ یعنی وقتی این قسم خورده میشه، دیگه تکلیف دعوا مشخصه و دادگاه بر اساس اون حکم صادر می کنه. این سوگند زمانی کاربرد داره که مدعی (کسی که ادعایی داره)، هیچ مدرک و بینه ای (مثلاً سند یا شهود کافی) برای اثبات حرفش نداره و طرف مقابلش (مدعی علیه) هم ادعای اون رو کاملاً انکار می کنه. توی این وضعیت، مدعی می تونه از دادگاه بخواد که مدعی علیه رو قسم بده. اگه مدعی علیه قسم بخوره که ادعای مدعی دروغ و باطل هست، دادگاه به نفع مدعی علیه رأی میده و ادعای مدعی ساقط میشه. مفاد این سوگند باید کاملاً مشخص و به گونه ای باشه که بتونه پرونده رو ببنده.

سوگند تکمیلی

این سوگند رو قبلاً هم یه اشاره ای بهش کردیم. سوگند تکمیلی بیشتر توی دعاوی مالی یا هر چیزی که به مال مربوط میشه، کاربرد داره. وقتی مدعی برای اثبات ادعاش فقط یک شاهد مرد یا دو شاهد زن داره، این شهادت برای اثبات کامل کافی نیست. اینجا مدعی می تونه از دادگاه بخواد که خودش هم قسم بخوره تا شهادت شاهدش کامل بشه و ادعاش ثابت بشه. این سوگند هم مثل سوگند بتّی، نیاز به درخواست مدعی داره.

سوگند استظهاری

سوگند استظهاری یه مورد خاص و کمی متفاوته. این سوگند وقتی استفاده میشه که دعوا علیه یه نفر متوفی (شخص فوت شده) مطرح شده باشه. یعنی شما از اموال کسی که فوت کرده، ادعایی دارید. توی این حالت، بعد از اینکه اصل حق شما (مثلاً اینکه مورث شما به شما بدهکار بوده) ثابت شد، دادگاه از شما (مدعی) می خواد که قسم بخورید که اون حق هنوز باقیه و از بین نرفته. مثلاً قسم می خورید که هنوز پولتون رو پس نگرفتید یا حقتون رو نپذیرفتید. تفاوت مهم این سوگند با بقیه اینه که برای این سوگند نیازی به درخواست مدعی نیست و دادگاه خودش می تونه اون رو از شما بخواد. همچنین این نوع سوگند در مورد دعاوی که با سند رسمی ثابت میشن، کاربرد نداره.

سوگند بر نفی علم

سوگند بر نفی علم هم یه نوع دیگه از سوگنده که توی ماده ۵ آیین نامه ترتیب اتیان سوگند بهش اشاره شده. این سوگند زمانی به کار میاد که شما ادعا می کنید طرف مقابلتون از یه موضوعی مطلع هست که مربوط به شخص دیگه ای (ثالث) میشه. مثلاً شما میگید فلانی (خوانده) از بدهی مورث خودش (پدر یا مادر مرحومش) به من خبر داره، اما اون انکار می کنه و میگه من هیچ اطلاعی ندارم. توی این حالت، شما می تونید از دادگاه بخواهید که خوانده رو قسم بده تا قسم بخوره که از اون موضوع بی اطلاعه و علم و اطلاعی نسبت بهش نداره. این سوگند هم برای روشن شدن جنبه های پنهان یه دعوا خیلی کاربرد داره.

تشریفات، مراحل و واکنش های طرفین به سوگند

یاد کردن سوگند توی دادگاه یه سری قواعد و مراحل خاص خودش رو داره. اگه این قواعد رعایت نشن، ممکنه سوگند از اعتبار بیفته و پرونده رو به نتیجه نرَسونه. بیایید با هم ببینیم مراحلش چطوریه و طرفین چه واکنش هایی ممکنه نشون بدن.

درخواست سوگند و صدور قرار

اول از همه، معمولاً کسی که برای ادعاش دلیل دیگه ای نداره، میتونه درخواست سوگند بده. این شخص، مدعی نامیده میشه، حالا چه خواهان باشه چه خوانده. یعنی ممکنه خواهان ادعایی داشته باشه و از خوانده بخواد قسم بخوره، یا خوانده خودش ادعایی (مثل پرداخت بدهی) داشته باشه و از خواهان بخواد قسم بخوره. درخواست سوگند میتونه هم به صورت کتبی باشه و هم شفاهی توی جلسه دادگاه. اگه دادگاه ببینه شرایط برای اتیان سوگند فراهمه (یعنی دلیل دیگه ای برای اثبات وجود نداره و طرف مقابل هم ادعا رو انکار میکنه)، یه قرار اتیان سوگند صادر می کنه. این قرار یعنی دادگاه رسماً از کسی که قسم متوجه اونه، میخواد که سوگند یاد کنه.

واکنش مدعی علیه نسبت به درخواست سوگند

کسی که دادگاه ازش خواسته قسم بخوره (که بهش متوجه الیمین میگیم)، سه تا راه پیش رو داره:

1. الف) اتیان سوگند: این یعنی فرد قبول میکنه و قسم می خوره. اگه قسم بخوره، ادعای مدعی علیه ثابت میشه (اگه قسم بر نفی باشه) یا ادعای مدعی رد میشه. مثلاً اگه ازش خواسته شده قسم بخوره که بدهکار نیست، اگه قسم بخوره، دیگه بدهکار نیست. با اتیان سوگند، پرونده در اون قسمت فیصله پیدا می کنه و دادگاه بر اساس اون حکم صادر میکنه.
2. ب) رد سوگند به مدعی: فرد میتونه از قسم خوردن خودش امتناع کنه و به جاش بگه: من قسم نمی خورم، خودِ مدعی قسم بخوره! این کار بهش میگن رد سوگند. توی این حالت، اگه مدعی قسم بخوره، ادعاش ثابت میشه. اگه مدعی هم قسم نخوره، ادعای اون ساقط میشه.
3. ج) نکول از سوگند: این یکی یه کم پیچیده تره. نکول از سوگند یعنی فرد نه خودش قسم می خوره و نه حاضر میشه سوگند رو به مدعی برگردونه. انگار که میخواد با سکوتش، هم قسم نخوره و هم کار رو به اون یکی نندازه. توی این شرایط، دادگاه سه بار بهش اخطار میده که یا قسم بخوره یا سوگند رو به طرف مقابل برگردونه. اگه باز هم روی موضعش اصرار کنه، ناکل (امتناع کننده) شناخته میشه و دادگاه سوگند رو به مدعی واگذار می کنه. یعنی انگار طرف مقابل به شما گفته بود خودت قسم بخور و حالا شما میتونید قسم بخورید و ادعاتون رو ثابت کنید. (ماده ۲۷۶ قانون آیین دادرسی مدنی)

عدم حضور در جلسه اتیان سوگند

فرض کنید دادگاه وقت گذاشته و از شما خواسته که برای قسم خوردن حاضر بشید. حالا اگه شما بدون عذر موجه توی اون جلسه حاضر نشید، قانون گذار این رو در حکم نکول از سوگند میدونه. یعنی چی؟ یعنی انگار شما نه قسم خوردید و نه سوگند رو به طرف مقابل برگردوندید. توی این حالت، دادگاه باز هم سوگند رو به مدعی برمی گردونه و اگه مدعی قسم بخوره، ادعاش ثابت میشه و اگه اون هم قسم نخوره، دعوا ساقط میشه. پس خیلی مهمه که اگه قراره قسم بخورید، حتماً توی جلسه دادگاه حاضر بشید یا عذر موجه داشته باشید.

مهلت برای ادای سوگند

ادای سوگند یه کار خیلی مهمه، به خصوص با توجه به باورهای شرعی که در مورد قسم دروغ وجود داره. بعضی وقت ها ممکنه طرفین بخوان قبل از قسم خوردن، بیشتر فکر کنن یا مدرک دیگه ای پیدا کنن. به همین خاطر، طرفین میتونن از دادگاه درخواست مهلت کنن تا برای ادای سوگند آماده بشن. دادگاه این مهلت رو بهشون میده، البته به شرطی که این مهلت باعث ضرر و زیان طرف مقابل نشه. مدت این مهلت رو هم دادگاه خودش تعیین می کنه.

آثار و تبعات حقوقی سوگند و شهادت دروغ

خب، تا اینجا فهمیدیم سوگند و شهادت هر کدوم جایگاه خاص خودشون رو دارن. حالا بیایید ببینیم اگه کسی قسم دروغ بخوره یا شهادت دروغ بده، چه عواقب حقوقی و حتی کیفری در انتظارشه. این بخش خیلی مهمه، چون پای مجازات های سنگین در میونه.

اثر اثباتی و قاطعیت سوگند

وقتی سوگند به درستی و با رعایت تمام تشریفات قانونی یاد میشه، قاطعیت کامل داره. یعنی دادگاه نمیتونه اون رو نادیده بگیره و باید بر اساس اون حکم صادر کنه. سوگند، دعوا رو فصل می کنه و به اختلاف پایان میده. بعد از اتیان سوگند و صدور حکم، دیگه معمولاً نمیشه همون دعوا رو با همون دلایل دوباره مطرح کرد. البته این موضوع توی فقه و حقوق یه بحث طولانی داره که آیا بعد از قسم خوردن و با پیدا شدن یه مدرک جدید، میشه دوباره پرونده رو باز کرد یا نه. نظر مشهور فقها اینه که وقتی کسی قسم می خوره یا سوگند بهش برگردونده میشه و اون قسم رو ادا می کنه، مثل یه سازش میمونه و دیگه نمیشه ازش برگشت. اما بعضی از حقوق دان ها معتقدن که اگه بعد از قسم، یه دلیل قوی جدید پیدا بشه، میشه دوباره طرح دعوا کرد.

اگه بعد از اتیان سوگند و قبل از صدور رأی قطعی، دلیل جدید و محکمی پیدا بشه که نشون بده قسم دروغ بوده، بعضی از دادگاه ها و حقوق دان ها معتقدن که میشه به اون سند ترتیب اثر داد. چون تا قبل از قطعی شدن رأی، دادگاه هنوز میتونه توی تصمیمش تجدیدنظر کنه. اما اگه رأی قطعی شده باشه، دیگه کار سخت تر میشه.

قسم دروغ (سوگند کذب) اصحاب دعوا و عواقب آن

قسم دروغ یه مسئله جدیه. از نظر شرعی و اخلاقی، قسم دروغ گناه بزرگیه و عواقب وخیمی داره. اما از نظر حقوقی چی؟ توی قانون ما، برای قسم دروغی که توسط خودِ اصحاب دعوا (خواهان یا خوانده) یاد میشه، به طور مستقیم مجازات کیفری (حبس یا جزای نقدی) در نظر گرفته نشده. اما این به این معنی نیست که هیچ تبعاتی نداره:

• اگه قبل از صدور حکم، کسی که قسم خورده اقرار کنه که دروغ گفته، دادگاه بر اساس این اقرار حکم میده.
• اگه بعد از صدور حکم، اما قبل از قطعی شدن اون، اقرار به قسم دروغ صورت بگیره، طرف محکوم علیه میتونه به استناد این اقرار، تقاضای تجدیدنظرخواهی کنه.
• حتی اگه حکم قطعی هم شده باشه، این امکان وجود داره که دعوای جدیدی برای پس گرفتن چیزی که با قسم دروغ به دست اومده، مطرح بشه. این دعوای جدید بر پایه اقرار به دروغگویی هست، نه بر اساس قسم اولیه.

شهادت دروغ شاهد و مجازات آن

حالا برسیم به شهادت دروغ شاهد. این موضوع کاملاً فرق داره و جرم محسوب میشه. کسی که توی دادگاه سوگند صداقت یاد می کنه ولی با این حال دروغ میگه، مرتکب جرم شهادت دروغ شده و مجازات قانونی داره. ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) به صراحت میگه:

هر کس در دادگاه شهادت دروغ بدهد به سه ماه و یک روز تا دو سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.

پس ببینید چقدر تفاوت هست بین قسم دروغ اصحاب دعوا که مجازات کیفری مستقیم نداره و شهادت دروغ شاهد که جرم محسوب میشه و مجازات حبس و جزای نقدی در پی داره. دلیل این تفاوت هم اینه که شاهد، شخص ثالثیه و باید بی طرف باشه، در حالی که طرفین دعوا معمولاً نفع و ضرر مستقیم در پرونده دارن.

دعاوی قابل اثبات با سوگند

قاعده کلی اینه که سوگند می تونه توی بیشتر دعاوی مالی و حقوق الناس (حقوقی که بین مردم هستن) کاربرد داشته باشه. مثلاً توی پرونده های مربوط به نکاح، طلاق، ارث، وصیت، وکالت و … اگه دلیل دیگه ای نباشه، میشه از سوگند استفاده کرد. اما یه محدودیت مهم داره: دعاوی ای که مدرک اصلیشون سند رسمی هستن (مثل سند مالکیت خونه یا سند ازدواج)، با سوگند قابل اثبات یا رد نیستن. یعنی نمیشه با قسم خوردن، ادعایی رو علیه یه سند رسمی اثبات کرد.

یه نکته دیگه اینکه سوگند باید از کسی خواسته بشه که ادعا مستقیماً به اون مربوطه. نمیشه از کسی خواست قسم بخوره که یه نفر دیگه کاری رو کرده یا نکرده. مگر در مورد همون سوگند بر نفی علم که قبلاً توضیح دادیم، که شخص قسم می خوره از یه موضوع مربوط به دیگری بی اطلاعه.

حالا فرض کنید بعد از اینکه یکی از طرفین قسم خورد و بر اساس اون حکم صادر شد، همون فردی که قسم خورده، اقرار کنه که دروغ گفته. اگه این اقرار قبل از صدور حکم باشه، دادگاه می تونه بر اساس اقرار جدید حکم بده. اگه حکم صادر شده اما هنوز قطعی نشده باشه، محکوم علیه می تونه با استناد به این اقرار، اعتراض کنه. اما اگه حکم قطعی شده باشه، باز هم ممکنه بشه یه دعوای جدید رو مطرح کرد تا چیزی که به ناحق به دست اومده، برگردونده بشه. این نشون میده که حتی بعد از قطعی شدن حکم، اگه واقعیت روشن بشه، باز هم راهی برای اجرای عدالت هست.

نتیجه گیری

خب، به آخر داستانمون رسیدیم. دیدیم که دنیای حقوق چقدر ریزه کاری و تفاوت های ظریف داره، مخصوصاً وقتی صحبت از قسم و شهادت میشه. مهم ترین چیزی که باید از این مقاله توی ذهنتون بمونه، اینه که قسم شاهد در دادگاه اون چیزی نیست که معمولاً مردم فکر می کنن. شاهد فقط یه سوگند صداقت یاد می کنه تا راست بگه و شهادتش معتبر باشه. اما سوگند اصلی که می تونه سرنوشت یه پرونده رو عوض کنه و دعوا رو فیصله بده، همون سوگند اثباتی هست که توسط خودِ طرفین دعوا (خواهان یا خوانده) یاد میشه.

تفاوت بین سوگند بتّی، تکمیلی، استظهاری و نفی علم، نشون میده که هر کدوم از این ابزارها، جایگاه و شرایط خاص خودشون رو دارن. یادمون باشه که قسم دروغ اصحاب دعوا، اگرچه مجازات کیفری مستقیم نداره، اما تبعات حقوقی جدی ای در پی خواهد داشت. از اون طرف، شهادت دروغ شاهد، یه جرم به تمام معناست و مجازات های سنگینی مثل حبس رو به دنبال داره.

درک درست این تفاوت ها و پیچیدگی ها برای هر کسی که با دادگاه و مسائل حقوقی سر و کار داره، ضروریه. چه خودتون طرف دعوا باشید، چه دانشجو، یا وکیل، دونستن این نکات بهتون کمک می کنه تصمیم های آگاهانه تری بگیرید و توی مسیر دادرسی کمتر به مشکل بخورید. توصیه می کنیم اگه تویگیر همچین مسائلی هستید، حتماً با یه وکیل متخصص مشورت کنید تا راهنمایی های لازم رو بهتون بده و توی این مسیر پر پیچ و خم، کمکتون کنه.

یادتون باشه، دانش حقوقی قدرت میاره و کمک می کنه از حق خودتون بهتر دفاع کنید. امیدوارم این مقاله تونسته باشه ابهامات ذهنتون رو برطرف کنه و بهتون کمک کرده باشه.

سوالات متداول

آیا هر شاهدی در دادگاه قسم می خورد؟

بله، قبل از ادای شهادت، شاهد معمولاً سوگند یاد می کند که جز حقیقت نگوید. این سوگند، سوگند صداقت است و با سوگند قاطع دعوا که توسط اصحاب دعوا یاد می شود، تفاوت دارد.

فرق قسم دروغ با شهادت دروغ چیست و مجازات هر کدام کدام است؟

قسم دروغ (سوگند کذب) توسط اصحاب دعوا برای اثبات یا رد یک ادعا یاد می شود و در قانون مجازات کیفری مستقیم ندارد، اما تبعات حقوقی مانند ابطال حکم یا امکان طرح دعوای مجدد را در پی دارد. اما شهادت دروغ توسط شاهد (شخص ثالث) داده می شود و یک جرم کیفری محسوب شده و مطابق ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مجازات حبس و جزای نقدی دارد.

اگر پس از قسم خوردن طرف مقابل و قبل از رای، سندی جدید پیدا کنم، آیا دادگاه به آن ترتیب اثر می دهد؟

بله، تا زمانی که رأی دادگاه قطعی نشده باشد، امکان ارائه دلیل جدید (مانند سند) و تأثیر آن بر تصمیم دادگاه وجود دارد. دادگاه می تواند به دلیل جدید شما ترتیب اثر دهد.

در دعوای تدلیس در ازدواج، آیا زوجه می تواند با قسم بی خبری خود را از بیماری یا نقص اثبات کند؟

این مورد به سوگند بر نفی علم نزدیک است. اگر مدعی (زوج) ادعا کند که زوجه از بیماری یا نقص مطلع بوده و زوجه این ادعا را انکار کند، ممکن است زوجه بتواند با قسم یاد کردن بر نفی علم (یعنی قسم بخورد که از آن بیماری یا نقص بی خبر بوده) بی گناهی خود را ثابت کند، در صورتی که دلیل دیگری برای اثبات علم او وجود نداشته باشد و شرایط سوگند فراهم باشد.

اگر مفاد قسم مبهم باشد و شخص به وضوح چیزی را انکار نکند، چه اتفاقی می افتد؟

اگر مفاد قسم مبهم باشد و اداکننده سوگند به وضوح ادعای مورد نظر را نفی نکند (یا اثبات نکند)، این سوگند معتبر نیست و دادگاه نمی تواند بر اساس آن حکم صادر کند. در این حالت، ممکن است دادگاه آن را در حکم نکول از سوگند (امتناع از قسم) تلقی کرده و سوگند را به طرف مقابل (مدعی) واگذار کند تا او قسم بخورد.

آیا سوگند در دعاوی کیفری نیز کاربرد دارد؟

سوگند اثباتی (قضایی) بیشتر در دعاوی حقوقی و حقوق الناس کاربرد دارد. در دعاوی کیفری، ادله اثبات دعوا معمولاً شامل اقرار، شهادت، قسامه و علم قاضی است و سوگند به معنای قاطع دعوا کمتر رایج است، مگر در موارد خاص مانند قسامه در جرائم موجب قصاص یا دیه که شبیه به سوگند جمعی است اما با قواعد خاص خود. سوگند صداقت برای شهود نیز در دعاوی کیفری گرفته می شود.