هزینه شورای حل اختلاف به عهده کیست

هزینه رسیدگی به پرونده در شورای حل اختلاف معمولاً به عهده کسی است که پرونده را شروع می کند، یعنی خواهان یا شاکی. این هزینه بسته به نوع پرونده، مثلاً مالی یا غیرمالی بودن دعوا، متفاوته و ممکنه از یه مبلغ ثابت شروع بشه تا درصدی از مبلغ مورد مطالبه. حالا بیاین ببینیم این هزینه ها چطور محاسبه میشن و اصلاً چرا باید پرداخت بشن.

وقتی پای یک اختلاف حقوقی وسط میاد، خیلی از ماها اول از همه نگران هزینه هاش میشیم. آیا باید کلی پول خرج کنیم؟ تازه، اگه خدای نکرده پرونده طولانی بشه چی؟ اینجاست که شورای حل اختلاف، به عنوان یه نهاد مهم توی سیستم قضایی کشورمون، خودش رو نشون میده. هدف اصلی شورا اینه که به دعواها و مشکلات کوچیک، سریع تر و با تشریفات کمتر رسیدگی کنه و تا جایی که میشه، دو طرف رو به سازش برسونه. ولی خب، سوال اصلی هنوز باقیه: هزینه شورای حل اختلاف به عهده کیست؟ و اصلاً چقدر باید برای این کار کنار بذاریم؟

هزینه شورای حل اختلاف پای چه کسی است؟

ببینید، اصل قضیه اینه که هر کسی که پرونده ای رو توی دادگاه یا شورا باز می کنه، باید هزینه های اولیه اون رو هم بده. توی شورای حل اختلاف هم همین قانون صدق می کنه. پس مسئول اصلی پرداخت هزینه شورای حل اختلاف، همون کسیه که داره شکایت می کنه یا اصطلاحاً بهش خواهان میگیم.

خواهان یا شاکی: مسئول اصلی پرداخت هزینه

به زبان ساده، اگه شما هستید که دارید از دست کسی شاکی میشید یا چیزی رو مطالبه می کنید، باید هزینه شورای حل اختلاف رو پرداخت کنید. این یک قاعده کلیه و تفاوتی هم با دادگاه های دیگه نداره. حتی اگه پرونده شما چند تا شاکی داشته باشه، مثلاً سه نفر از یه نفر دیگه شکایت کرده باشن، همه شاکی ها باید مشترکاً و به نسبت سهم خودشون یا طبق توافقی که بین خودشون انجام میدن، این هزینه ها رو بپردازن. البته اگه یکی از شاکی ها هم کل هزینه رو پرداخت کنه، مشکلی پیش نمیاد، مهم اینه که هزینه به موقع پرداخت بشه.

مهلت پرداخت و اهمیت اون

پرداخت این هزینه ها هم مثل بقیه کارهای اداری، مهلت داره. شورای حل اختلاف به شما میگه که تا چه زمانی باید این هزینه ها رو پرداخت کنید. اگه توی این مهلت، پول رو نپردازید، ممکنه پرونده تون کلاً متوقف بشه یا حتی از دستور کار خارج بشه. پس حواستون باشه که سر وقت این کار رو انجام بدید تا پرونده تون بی خودی کش دار نشه.

چرا شورای حل اختلاف هم هزینه می گیره؟ قضیه چیه؟

شاید این سوال براتون پیش بیاد که شورای حل اختلاف که برای ساده سازی و ارزون کردن کارهاست، چرا باید هزینه بگیره؟ قضیه اینه که هزینه دادرسی یا همون هزینه رسیدگی به پرونده حقوقی در شورای حل اختلاف، فقط مخصوص اینجا نیست. هر نهاد قضایی، چه دادگاه باشه چه دادسرا، برای انجام کارهایی مثل اتوماسیون اداری، تامین زیرساخت ها، حقوق و دستمزد کارمندها و قضات و کلاً اداره خودش، به این هزینه ها نیاز داره.

در واقع، این هزینه ها کمک می کنن تا سیستم قضایی کشور بتونه به بهترین شکل ممکن به پرونده ها رسیدگی کنه و خدماتش رو ادامه بده. پرداخت این هزینه ها به نوعی رسمیت بخشیدن به روند رسیدگی هم هست و نشون میده که پرونده شما جدی پیگیری میشه. پس با اینکه شورای حل اختلاف هدفش کاهش هزینه ها و سرعت بخشیدنه، اما به هر حال بخشی از سیستم قضاییه و هزینه های خودش رو داره.

عوامل کلیدی تعیین کننده میزان هزینه شورای حل اختلاف

حالا که فهمیدیم هزینه شورای حل اختلاف رو کی باید پرداخت کنه، بریم سراغ اینکه چقدر باید پرداخت بشه. میزان این هزینه به چند تا عامل مهم بستگی داره، ولی مهم ترین عامل، نوع پرونده شماست. در واقع ماهیت دعوایی که مطرح می کنید، تعیین کننده اصلی میزان هزینه است.

نوع پرونده، حرف اول رو می زنه!

پرونده هایی که به شورای حل اختلاف میان، انواع مختلفی دارن. مثلاً ممکنه دعوا مالی باشه، یا غیرمالی، یا حتی مربوط به مسائل خانوادگی. هر کدوم از این ها، فرمول خاص خودشون رو برای محاسبه هزینه دارن.

پرونده های مالی: حساب و کتابش چجوریه؟

دعاوی مالی، همون طور که از اسمشون پیداست، دعواهایی هستن که سر پول یا یه مال با ارزش مشخص به وجود میان. مثلاً اگه کسی به شما بدهکاره و شما می خواید پولتون رو پس بگیرید. توی شورای حل اختلاف، برای این جور پرونده ها، معمولاً یه درصدی از اون مبلغی که شما مطالبه می کنید (همون خواسته)، به عنوان هزینه دادرسی گرفته میشه. این درصد الان طبق قانون، پنج درصد (5%) هزینه ای هست که توی دادگاه های دادگستری برای همون نوع پرونده گرفته میشه. البته این دعاوی مالی یه سقف مشخص هم دارن که شورا می تونه بهشون رسیدگی کنه (مثلاً تا بیست میلیون تومان برای اموال منقول در بعضی موارد، یا سقف بالاتری توی دادگاه های صلح جدید). مثلاً اگه شما ده میلیون تومان از کسی طلبکارید، هزینه دعاوی مالی در شورای حل اختلاف برای پرونده شما، خیلی کمتر از حالتی میشه که همین پرونده رو بخواید توی دادگاه های عادی مطرح کنید.

پرونده های غیرمالی و کیفری قابل گذشت: مبلغ ثابته

بعضی از پرونده ها اصلاً ربطی به پول و مال ندارن. مثلاً شکایت برای توهین، افترا، یا یه سری جرائم دیگه که شاکی می تونه ازش بگذره (قابل گذشت باشن). این ها رو بهشون میگیم دعاوی غیرمالی یا کیفری قابل گذشت. برای اینجور پرونده ها، هزینه شکایت در شورای حل اختلاف یه مبلغ ثابته و مثل دادگاه، بر اساس درصدی از خواسته حساب نمیشه. این مبلغ ثابت هم معمولاً همون هزینه ایه که برای دعاوی غیرمالی توی دادگاه ها گرفته میشه و معمولاً زیاد بالا نیست.

دعاوی خانوادگی: مهریه، نفقه، جهیزیه

مسائل خانوادگی هم که کم نیستن و گاهی اوقات سر همین ها هم کار به شورا می کشه. پرونده هایی مثل مطالبه مهریه، نفقه، یا جهیزیه (البته تا سقف های مشخصی که قانون تعیین کرده، مثلاً تا دویست میلیون ریال برای بعضی موارد) توی شورای حل اختلاف بررسی میشن. هزینه این پرونده ها هم بسته به اینکه ماهیتشون بیشتر مالی باشه یا غیرمالی، می تونه شبیه به دعاوی مالی (درصدی) یا غیرمالی (مبلغ ثابت) محاسبه بشه. مثلاً اگه مقدار مهریه ای که مطالبه می کنید، زیر سقف تعیین شده برای شورا باشه، هزینه دادرسی شورای حل اختلاف برای شما بسیار کمتر و فرآیند سریع تر میشه.

دعاوی مربوط به ارث و میراث

وقتی کسی فوت می کنه، گاهی وراث سر تقسیم اموال به مشکل می خورن. پرونده هایی مثل گرفتن گواهی حصر وراثت، تحریر ترکه (یعنی مشخص کردن همه اموال و بدهی های متوفی) یا مهر و موم کردن اموال، هم ممکنه توی شورای حل اختلاف بررسی بشن. هزینه های این موارد هم بسته به نوع درخواست و ارزش ترکه، قواعد خاص خودش رو داره.

دعاوی تخلیه ملک مستاجره

اگه مستاجری حاضر نباشه ملک رو بعد از تموم شدن قرارداد تخلیه کنه (البته برای ملک های غیرتجاری)، مالک می تونه از طریق شورای حل اختلاف اقدام کنه. هزینه تخلیه ملک در شورای حل اختلاف هم معمولاً مبلغ ثابتیه و به پیچیدگی پرونده یا ارزش اجاره بها بستگی نداره، مگر اینکه دعوا به سرقفلی یا حق کسب و پیشه برگرده که اون موقع از صلاحیت شورا خارج میشه.

تامین دلیل: وقتی دنبال مدرکی هستید

گاهی اوقات شما نیاز دارید که یه مدرک یا وضعیتی رو به صورت رسمی ثبت کنید تا بعداً بتونید توی دادگاه ازش استفاده کنید، مثلاً ثبت وضعیت خرابی یه ساختمون قبل از تخریب. به این کار میگن تامین دلیل. شورای حل اختلاف هم صلاحیت رسیدگی به این درخواست ها رو داره و هزینه اش هم معمولاً یه مبلغ ثابته.

صلح و سازش: یه راهکار کم هزینه و عالی!

یکی از قشنگ ترین بخش های کار شورای حل اختلاف، تمرکز روی صلح و سازشه. اگه دو طرف دعوا با هم به توافق برسن و موضوع پرونده با سازش بسته بشه، توی خیلی از موارد اصلاً نیازی به پرداخت هزینه رسیدگی در شورای حل اختلاف نیست. این یعنی شورای حل اختلاف واقعاً یه فرصت طلایی برای حل کردن مشکلات بدون دردسرهای مالی زیاد فراهم می کنه. فکر کنید چقدر میشه تو وقت و پول صرفه جویی کرد اگه اختلافات رو با گفتگو و رضایت طرفین حل کرد.

اصل اساسی در شورای حل اختلاف، رسیدن به صلح و سازشه. اگه دو طرف با هم کنار بیان و به توافق برسن، در بسیاری از موارد حتی نیازی به پرداخت هزینه های دادرسی نیست!

اگر پول ندارم چی؟ درخواست اعسار در شورای حل اختلاف

خب، شاید شرایط جوری باشه که شما خواهان پرونده باشید، ولی واقعاً توی تنگنای مالی قرار دارید و نمی تونید هزینه شورای حل اختلاف رو پرداخت کنید. نگران نباشید، قانون برای این شرایط هم یه راهکار گذاشته که بهش میگن اعسار از پرداخت هزینه شورای حل اختلاف. اعسار یعنی اینکه شما رسماً اعلام می کنید که به دلیل ناتوانی مالی، نمی تونید هزینه های دادرسی رو پرداخت کنید یا باید اون ها رو قسطی بپردازید.

اعسار چیه و چطور میشه درخواستش رو داد؟

اگه واقعاً توان مالی پرداخت هزینه ها رو ندارید، می تونید درخواست اعسار بدید. برای این کار باید یه دادخواست جداگانه تنظیم کنید و به شورا یا دادگاه مربوطه ارائه بدید. توی این دادخواست، شما باید دلایل و مدارکی رو که نشون میده توانایی مالی برای پرداخت هزینه ها رو ندارید، مطرح کنید و معمولاً باید چند تا شاهد هم داشته باشید که این موضوع رو تأیید کنن.

مدارک لازم برای اثبات اعسار

برای اینکه درخواست اعسار شما قبول بشه، باید مدارک و مستندات کافی به شورای حل اختلاف ارائه بدید. این مدارک میتونن شامل موارد زیر باشن:

• فهرست اموال و دارایی های شما
• گواهی های بانکی از موجودی حساب ها
• شهادت نامه دو نفر از افراد مطلع که وضعیت مالی شما رو تأیید کنن
• هر مدرک دیگه که نشون بده شما قادر به پرداخت هزینه ها نیستید

قبول یا رد درخواست اعسار چه پیامدی داره؟

اگه شورای حل اختلاف درخواست اعسار شما رو قبول کنه، شما از پرداخت هزینه ها معاف میشید یا اینکه میتونید اون ها رو به صورت قسطی پرداخت کنید. اینجوری دیگه بار مالی اولیه پرونده از دوشتون برداشته میشه و می تونید پرونده تون رو پیگیری کنید. اما اگه درخواست اعسار شما رد بشه، متاسفانه باید هزینه ها رو به صورت کامل و نقدی پرداخت کنید، وگرنه ممکنه پرونده شما متوقف بشه.

چطوری هزینه ها رو پرداخت کنم؟ روش های پرداخت

بعد از اینکه متوجه شدیم هزینه شورای حل اختلاف به عهده کیست و چقدره، نوبت به پرداختش میرسه. روش های مختلفی برای پرداخت این هزینه ها وجود داره که کار رو برای مردم راحت تر کرده.

روش های متداول پرداخت هزینه شورای حل اختلاف

1. دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: امروزه اکثر کارهای مربوط به دادگاه و شورا از طریق این دفاتر انجام میشه. شما می تونید با مراجعه به یکی از این دفاتر، هزینه دادرسی پرونده تون رو پرداخت کنید. این دفاتر هم به صورت آنلاین و هم حضوری خدمات رو ارائه میدن.

2. حساب بانکی شورا: در بعضی موارد، ممکنه از شما بخوان که مبلغ رو مستقیماً به حساب بانکی شورای حل اختلاف مربوطه واریز کنید. این روش هم کاملاً قانونی و معتبره.

پول های پرداختی کجا میره؟

شاید این سوال براتون پیش بیاد که این پول هایی که پرداخت میشه، سر از کجا در میاره؟ در واقع، وجوهی که بابت هزینه دادرسی شورای حل اختلاف پرداخت میشه، به صورت مستقیم در اختیار خود شورا قرار نمی گیره. این مبالغ به خزانه داری کل کشور واریز میشه و بعدش، بخشی از اون طبق قانون، برای تامین هزینه های جاری و بهبود فعالیت شوراها بهشون اختصاص داده میشه. این سازوکار تضمین می کنه که این هزینه ها به درستی مدیریت و در جهت منافع عمومی و قضایی صرف بشن.

فرق هزینه دادگاه و شورای حل اختلاف: کدام به صرفه تر است؟

یکی از مهم ترین دلایلی که خیلی از افراد به جای دادگاه سراغ شورای حل اختلاف میان، بحث هزینه هاست. شورای حل اختلاف از اساس برای اینکه مردم راحت تر و با هزینه های کمتر به عدالت دسترسی پیدا کنن، ایجاد شده. بنابراین، طبیعیه که تفاوت هزینه ها در شورای حل اختلاف و دادگاه ها قابل توجه باشه.

توی دادگاه ها، تشریفات دادرسی پیچیده تر و زمان برتره و به تبع اون، هزینه هایی مثل حق الوکاله (اگه وکیل بگیرید)، هزینه های کارشناسی، و سایر هزینه های جانبی هم بیشتر میشه. اما توی شورا، به خاطر سادگی روندها و تمرکز روی سازش، این هزینه ها به مراتب کمتره.

جدول مقایسه هزینه های دادرسی: شورا در برابر دادگاه

مورد	شورای حل اختلاف	دادگاه
هزینه دعاوی مالی	۵٪ هزینه دادرسی دادگاه	درصدی از مبلغ خواسته (بیشتر از شورا)
هزینه دعاوی غیرمالی/کیفری	مبلغ ثابت (کمتر از دادگاه)	مبلغ ثابت (بیشتر از شورا)
تجدیدنظرخواهی	معادل هزینه تجدیدنظر در دادگاه ها	معادل هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر
پرونده های صلح و سازش	معاف از هزینه (در صورت توافق)	— (معمولاً چنین موردی در دادگاه بدون هزینه نیست)
سرعت رسیدگی	معمولاً سریع تر	معمولاً زمان برتر
تشریفات دادرسی	ساده تر و کمتر	پیچیده تر و رسمی تر

همین جدول نشون میده که مراجعه به شورای حل اختلاف، خصوصاً برای اختلافات کوچیک و دعاوی که سقف مالی محدودی دارن، از نظر مالی خیلی به صرفه تره. تازه، احتمال اینکه پرونده تون با صلح و صفا تموم بشه و اصلاً هزینه ای هم پرداخت نکنید، توی شورا خیلی بیشتره.

قانون جدید شوراها و دادگاه های صلح: چه تغییراتی در انتظار ماست؟

همین اواخر قانون جدیدی برای شوراهای حل اختلاف تصویب شده که تغییرات مهمی رو با خودش آورده. مهم ترین تحول اینه که دادگاه های صلح قراره تشکیل بشن که بخشی از کارکردهای قبلی شوراها رو به عهده می گیرن، ولی با اختیارات قضایی بیشتر. این یعنی چی؟

طبق قانون جدید، شوراهای حل اختلاف بیشتر روی صلح و سازش متمرکز میشن و دیگه نمی تونن برای اکثر پرونده ها رأی قضایی صادر کنن، مگر اینکه دو طرف دعوا با هم توافق کنن و شورا فقط یه گزارش اصلاحی (همون توافق نامه) رو تهیه کنه که اون هم نیاز به تأیید قاضی داره. در عوض، دادگاه های صلح میان که صلاحیت رسیدگی و صدور رأی برای طیف وسیعی از دعاوی مالی (تا سقف مشخص مثلاً ۱۰۰ میلیون تومان) و غیرمالی رو دارن.

این تغییرات ممکنه روی هزینه دادرسی شورای حل اختلاف هم تأثیر بذاره. مثلاً اگه پرونده شما به دادگاه صلح ارجاع بشه، ممکنه هزینه ها کمی بیشتر از قبل بشه، ولی هنوز هم از دادگاه های عمومی کمتره. هدف اصلی این قانون جدید هم اینه که هم صلح و سازش توی جامعه بیشتر بشه و هم پرونده های کوچیک تر از دادگاه های اصلی جدا بشن تا سرعت رسیدگی بالاتر بره.

چه پرونده هایی توی شورای حل اختلاف رسیدگی میشن؟

خب، تا اینجا در مورد هزینه ها صحبت کردیم. حالا بد نیست بدونیم اصلاً چه جور پرونده هایی رو میشه برد شورای حل اختلاف تا هم از هزینه های کمترش استفاده کنیم و هم سریع تر به نتیجه برسیم. هدف اصلی شورا، همون طور که گفتیم، حل و فصل اختلافات ساده و کوچیکه، خصوصاً اونایی که میشه با صحبت و توافق تمومشون کرد.

مهم ترین پرونده هایی که معمولاً توی شورای حل اختلاف رسیدگی میشن، این ها هستن:

• دعاوی مالی با مبلغ کم: اگه طلب شما یا ارزش مال مورد اختلاف، تا یه سقف مشخص (مثلاً تا بیست میلیون تومان برای اموال منقول در بعضی موارد) باشه، می تونید پرونده تون رو توی شورا مطرح کنید. البته این سقف ها با قانون جدید دادگاه های صلح ممکنه تغییر کرده باشه و برای بعضی دعاوی تا ۱۰۰ میلیون تومان هم به دادگاه های صلح ارجاع داده میشه.
• جرائم قابل گذشت: بعضی از جرائم هستن که اگه شاکی رضایت بده، پرونده بسته میشه. مثل توهین، افترا، و بعضی از ضرب و جرح های ساده. این موارد هم توی شورا بررسی میشن و شورا تلاش می کنه تا دو طرف رو به صلح برسونه.
• دعاوی خانوادگی ساده: مسائلی مثل مطالبه مهریه، نفقه و جهیزیه (باز هم تا سقف های مشخص) توی شورا قابل رسیدگی هستن، به شرطی که قبلاً تو دادگاه خانواده مطرح نشده باشن.
• تخلیه ملک اجاره ای: اگه مستاجر بعد از اتمام قرارداد، ملک رو تخلیه نکنه، مالک می تونه درخواست تخلیه رو (البته برای املاک مسکونی و غیرتجاری) توی شورا مطرح کنه.
• امور مربوط به ارث: کارهایی مثل گرفتن گواهی حصر وراثت، تحریر ترکه (مشخص کردن اموال و بدهی های میت) یا مهر و موم کردن ترکه، توی صلاحیت شوراست.
• تامین دلیل: همون طور که گفتیم، اگه بخواید یه مدرک یا وضعیت خاصی رو به صورت رسمی ثبت کنید تا بعداً به دردتون بخوره، می تونید درخواست تامین دلیل رو به شورا بدید.

به طور خلاصه، هر پرونده ای که خیلی پیچیده نباشه، یا مبلغ مالی زیادی توش مطرح نباشه، و مهم تر از همه، پتانسیل سازش داشته باشه، گزینه خوبیه برای شورای حل اختلاف.

چه پرونده هایی توی شورای حل اختلاف راه ندارن؟

البته که شورای حل اختلاف برای همه جور پرونده ای نیست و یه سری محدودیت ها داره. بعضی از دعاوی، حتی اگه دو طرف هم بخوان، نمی تونن توی شورا رسیدگی بشن و باید مستقیم برن دادگاه. این موارد بیشتر پرونده هایی هستن که جنبه های حقوقی و قانونی خیلی پیچیده ای دارن یا مربوط به حقوق اساسی افراد و نظم عمومی میشن. مهم ترین این پرونده ها شامل موارد زیر میشه:

• مسائل اصلی خانواده: مثل اصل ازدواج (نکاح)، اصل طلاق، فسخ ازدواج، رجوع از طلاق و نسب (مسائل مربوط به پدر و مادر واقعی فرزند). این ها خیلی حساسن و باید تو دادگاه خانواده بررسی بشن.
• وقف، وصیت و تولیت: اگه سر اصل وقف، صحت وصیت نامه یا مدیریت اموال وقفی اختلافی پیش بیاد، شورای حل اختلاف نمی تونه بهش رسیدگی کنه.
• حجر و ورشکستگی: پرونده های مربوط به افرادی که از نظر قانونی توانایی اداره اموالشون رو ندارن (حجر) یا ورشکست شدن، خیلی پیچیده و مالی هستن و باید تو دادگاه های تخصصی بررسی بشن.
• اموال عمومی و دولتی: اگه دعوایی مربوط به اموال دولت یا بیت المال باشه، شورا صلاحیت رسیدگی بهش رو نداره و باید بره تو دادگاه.
• پرونده های خاص: هر موضوعی که قانون برای رسیدگی بهش، یه مرجع قضایی یا غیرقضایی خاص (غیر از شورا) تعیین کرده باشه، توی شورا قابل طرح نیست.

خلاصه کلام اینکه، شورای حل اختلاف برای حل کردن گره های کوچیک و ساده قضاییه. اگه پرونده شما یکی از این موارد پیچیده و حساس رو شامل میشه، بهتره مستقیم به دادگاه صالح مراجعه کنید.

نکات کاربردی درباره ساختار و اعضای شورای حل اختلاف

شورای حل اختلاف، مثل هر نهاد دیگه، ساختار و قواعد خودش رو داره که دونستنشون می تونه خیلی بهتون کمک کنه. این شورا از رئیس و دو عضو اصلی تشکیل شده و یک عضو علی البدل هم داره که اگه یکی از اعضا نبود، جاش رو بگیره. در هر منطقه هم ممکنه یک یا چند قاضی شورا فعالیت کنن که مسئولیت نظارت و صدور رأی (در مواردی که شورا صلاحیتش رو داره) به عهده اون هاست.

محدوده فعالیت جغرافیایی شورا

هر شورای حل اختلاف، برای یه محدوده جغرافیایی خاص تعیین میشه، یعنی اینکه شما نمی تونید پرونده تون رو توی هر شورایی که دلتون خواست مطرح کنید. رئیس قوه قضاییه بر اساس نیاز و جمعیت هر منطقه، مشخص می کنه که کجاها شورا داشته باشیم و کدوم شورا به چه منطقه ای رسیدگی کنه. معمولاً شوراهای حل اختلاف هم توی شهرها هستن و هم توی روستاها، تا دسترسی مردم راحت تر باشه.

اعضای شورا: چه کسانی درگیرن؟

اعضای شورای حل اختلاف، که بیشترشون از بین مردم معتمد و باسابقه محله ها انتخاب میشن، باید یه سری شرایط خاص داشته باشن. مثلاً:

• باید مسلمان باشن (مگر برای اقلیت های دینی که شورای اختصاصی خودشون رو دارن).
• متاهل و حداقل سی سال سن داشته باشن.
• به امانت داری و دینداری معروف باشن.
• تابعیت ایران رو داشته باشن و به قانون اساسی پایبند باشن.
• حداقل شش ماه تو همون محله ای که شورا هست، زندگی کرده باشن.
• سابقه کیفری نداشته باشن و اعتیاد به مواد مخدر هم نداشته باشن.

این شرایط برای اینه که مطمئن باشیم کسانی که توی شورا کار می کنن، آدم های قابل اعتماد و باتجربه ای هستن.

چه کسانی نمی تونن عضو شورا باشن؟

یه سری شغل ها و سمت ها هم هستن که به خاطر ماهیتشون، افراد نمی تونن همزمان عضو شورای حل اختلاف باشن. این برای اینه که تعارض منافع پیش نیاد و شورا بی طرف بمونه. این افراد شامل:

• قضات و کارکنان دادگستری
• وکلا و مشاوران حقوقی
• کارشناسان رسمی دادگستری
• کارکنان نیروهای نظامی و انتظامی
• نیروهای اطلاعاتی

این محدودیت ها باعث میشه که شورای حل اختلاف بتونه با استقلال و بی طرفی کامل به پرونده ها رسیدگی کنه و از هرگونه شائبه دوری بشه.

رسیدگی غیابی در شورای حل اختلاف: وقتی یکی از طرفین نیست

همیشه هم پیش نمیاد که هر دو طرف دعوا توی جلسات شورا حضور داشته باشن. گاهی اوقات یکی از طرفین، بنا به دلایلی، نمی تونه یا نمی خواد توی جلسه حاضر بشه. توی این شرایط، شورا ممکنه رأی غیابی صادر کنه. یعنی چی؟

کی رأی غیابی صادر میشه؟

رأی غیابی توی شورای حل اختلاف وقتی صادر میشه که:

• طرفی که علیه اش شکایت شده (محکوم علیه) یا وکیلش، توی هیچ کدوم از جلسات رسیدگی حاضر نشده باشه.
• اون طرف، هیچ دفاعیه ای رو به صورت کتبی هم به شورا ارائه نداده باشه.

یعنی اگه کسی اصلاً به روی خودش نیاره و نه حضوری و نه کتبی از خودش دفاع نکنه، شورا میتونه بر اساس مدارک و اظهارات طرف مقابل، رأی خودش رو صادر کنه. این رأی، همون رای شورای حل اختلاف محسوب میشه.

حق اعتراض به رأی غیابی

البته که هیچ کس نباید حق دفاعش ازش گرفته بشه. اگه علیه تون رأی غیابی صادر شده، نگران نباشید! شما حق دارید طبق قوانین آیین دادرسی مدنی، به این رأی اعتراض کنید. به این اعتراض میگن واخواهی. برای این کار باید ظرف مدت مقرر (معمولاً ۱۰ تا ۲۰ روز، بسته به داخلی یا خارجی بودن کشور) دادخواست واخواهی رو ارائه بدید. بعد از اینکه دادخواست شما ثبت شد، شورا یا مرجع قضایی مربوطه، دوباره پرونده رو بررسی می کنه و اگه دلایل شما برای عدم حضور یا عدم دفاع موجه باشه، ممکنه رأی قبلی رو باطل کنه و دوباره به پرونده رسیدگی کنه.

این امکان اعتراض، نشون میده که حتی توی شرایط غیابی هم، قانون حواسش به حقوق افراد هست و فرصت دفاع دوباره رو فراهم می کنه.

مسیر پرونده شما: از شورا تا دادگاه

وقتی پای یک اختلاف حقوقی به میان میاد، مسیر حل و فصل اون میتونه متفاوت باشه. گاهی از شورا شروع میشه و همونجا تموم میشه، گاهی هم از شورا به دادگاه میره یا حتی از دادگاه به شورا برمی گرده. بیاین ببینیم این مسیر پیچ درپیچ چطور پیش میره.

تفاوت اصلی شورا و دادگاه

اول از همه، لازمه بدونیم شورای حل اختلاف و دادگاه ها با هم فرق دارن. فرقشون چیه؟

1. تشریفات: توی شورا، همه چیز ساده تره. تشریفات قانونی پیچیده دادگاه ها (مثل آیین دادرسی) اینجا خیلی کمتره. هدف اینه که کارها سریع و راحت پیش بره.

2. هزینه ها: همون طور که بارها گفتیم، هزینه شورای حل اختلاف معمولاً خیلی کمتر از دادگاهه. توی دادگاه باید برای هر مرحله پول بیشتری بدید.

3. هدف: شورا بیشتر دنبال اینه که دو طرف رو آشتی بده و به سازش برسونه. ولی دادگاه، بر اساس قانون، باید یه حکم قطعی صادر کنه.

4. سرعت: پرونده ها توی شورا معمولاً خیلی سریع تر به نتیجه می رسن. توی دادگاه به خاطر حجم پرونده ها و پیچیدگی ها، ممکنه کارتون بیشتر طول بکشه.

5. اعضا: اعضای شورا بیشتر از بین مردم معتمد انتخاب میشن، در حالی که قاضی دادگاه ها، قضات رسمی قوه قضاییه هستن.

6. مجازات های سنگین: شورا نمی تونه حکم حبس یا شلاق بده. این جور احکام فقط توی دادگاه ها صادر میشن.

7. تحقیقات محلی: هم شورا و هم دادگاه می تونن برای جمع آوری اطلاعات و شواهد، تحقیقات محلی انجام بدن.

چرا پرونده از دادگاه به شورا ارجاع میشه؟

گاهی اوقات یه پرونده ای که توی دادگاه مطرح شده، توسط قاضی دادگاه به شورای حل اختلاف ارجاع داده میشه. دلیلش چیه؟ معمولاً وقتی قاضی احساس می کنه که این اختلاف رو میشه با صحبت و سازش حل کرد، برای یه بار و تا حداکثر سه ماه، پرونده رو میفرسته شورا. اگه شورا موفق به سازش بشه، یه گزارش اصلاحی میده و پرونده بسته میشه. اما اگه سازش نشد، پرونده برمی گرده همون دادگاه تا قاضی خودش رأی صادر کنه.

پرونده بعد از شورای حل اختلاف کجا میره؟

حالا اگه پرونده ای از اول توی شورا مطرح شده باشه، بعدش چی میشه؟

• مختومه شدن با سازش: بهترین حالت اینه که دو طرف به توافق برسن و پرونده با یه گزارش اصلاحی توی همون شورا بسته بشه. این یعنی ختم به خیر شدن ماجرا!
• ارجاع به دادگاه: اگه شورا نتونه بین طرفین سازش ایجاد کنه، یا اگه پرونده از صلاحیت شورا خارج باشه (مثلاً مبلغ مالی خیلی بالا باشه)، پرونده به دادگاه صالح ارجاع داده میشه. در این حالت، شورا گزارشی از وضعیت پرونده رو میده و از اون به بعد، دادگاه مسئول رسیدگی میشه.

پس در نهایت، هر پرونده ای یا توی شورا با صلح و سازش تموم میشه، یا اگه نشد، مسیرش رو به سمت دادگاه ادامه میده تا اونجا یه تکلیف قطعی براش مشخص بشه.

مختومه شدن پرونده در شورا: ختم به خیر شدن!

همون طور که گفتیم، یکی از بزرگترین مزیت های شورای حل اختلاف، تمرکز روی صلح و سازشه. آمارهای نشون میده که درصد خیلی بالایی از پرونده هایی که میرن شورا، با سازش دو طرف تموم میشن. این یعنی بیشتر پرونده ها ختم به خیر میشن و طرفین با رضایت، دست از دعوا می کشن.

وقتی دو طرف به توافق میرسن، شورا یه گزارش اصلاحی تهیه می کنه که این توافق رو رسمی میکنه. این گزارش بعد از تأیید قاضی شورا، به طرفین ابلاغ میشه و پرونده به صورت رسمی مختومه اعلام میشه. دیگه نه نیاز به ادامه رسیدگی توی دادگاه هست، نه هزینه های اضافی و نه کشمکش های بیشتر.

طبق آمار، چیزی حدود ۹۹ درصد از پرونده هایی که به شورای حل اختلاف میرن، توی همون ماه های اول با صلح و سازش حل میشن و مختومه میشن. این یعنی راهکاری سریع و موثر برای اختلافات.

مهلت رسیدگی و صدور رای در شورای حل اختلاف

یکی از دغدغه های همیشگی مردم توی پرونده های حقوقی، زمانه! چقدر طول میکشه تا پرونده به نتیجه برسه؟ توی شورای حل اختلاف، معمولاً روند رسیدگی و صدور رأی سرعت بیشتری داره، ولی باز هم یه سری مهلت ها و عوامل تاثیرگذار وجود داره.

مدت زمان رسیدگی و ارجاع پرونده

به طور کلی، شورای حل اختلاف سعی می کنه پرونده ها رو توی کمترین جلسات ممکن به نتیجه برسونه. معمولاً بین یک تا دو جلسه برای رسیدگی و تلاش برای سازش کافیه. اما اگه پرونده ای از دادگاه به شورا ارجاع شده باشه، شورا حداکثر سه ماه فرصت داره تا برای سازش تلاش کنه. اگه تو این سه ماه سازش حاصل شد، که چه بهتر؛ گزارش اصلاحی میره دادگاه و پرونده بسته میشه. اگه هم سازش نشد، پرونده با گزارش وضعیت برمی گرده به همون دادگاه اولیه.

مدت زمان دقیق رسیدگی می تونه به عواملی مثل:

• پیچیدگی پرونده و تعداد اختلافات
• حضور فعال طرفین و ارائه سریع مدارک
• نیاز به تحقیقات اضافی یا نظر کارشناسی
• حجم کار و شلوغی خود شعبه شورا

بستگی داشته باشه. با این حال، همیشه هدف شورا اینه که کار رو سریع تر پیش ببره و همین سرعت یکی از مزیت های مهم اونه.

موارد صدور رای در شورا

همون طور که قبلاً هم گفتیم، با قانون جدید، شورای حل اختلاف بیشتر روی صلح و سازش متمرکز شده و اختیاراتش برای صدور رأی محدودتر شده. اما در بعضی موارد هنوز هم شورا می تونه رأی صادر کنه:

• دعاوی مالی: اگه ارزش مال مورد اختلاف تا سقف دویست میلیون ریال باشه (همون حدود بیست میلیون تومان سابق)، قاضی شورا می تونه رأی صادر کنه.
• دعاوی تخلیه عین مستأجره: برای ملک های مسکونی (غیرتجاری)، شورا می تونه حکم تخلیه صادر کنه.
• دعاوی تعدیل اجاره بها: اگه سر اجاره بها اختلافی باشه و باقی مسائل اجاره ای مشخص باشه، شورا می تونه برای تعدیلش رأی بده.
• امور مربوط به ارث: صدور گواهی حصر وراثت، تحریر ترکه، مهر و موم و رفع مهر و موم ترکه، همچنان توی صلاحیت شوراست.
• دعاوی اعسار: اگه خود شورا قبلاً به اصل پرونده رسیدگی کرده باشه، می تونه برای درخواست اعسار از پرداخت محکوم به هم رأی صادر کنه.
• تامین دلیل: درخواست های مربوط به ثبت و حفظ دلایل و شواهد هم توی شورا رسیدگی میشه.

پس حتی با تغییرات جدید، شورای حل اختلاف هنوز هم برای بعضی از پرونده ها، خصوصاً اونایی که ارزش مالی کمی دارن یا ماهیتشون طوریه که نیازی به پیچیدگی های دادگاه نداره، یه مرجع خیلی کاربردی و مهمه.

در نهایت: شورای حل اختلاف، پناهگاهی برای اختلافات کوچک

شورای حل اختلاف، با وجود همه تغییرات و قوانین جدید، همچنان یک نهاد حیاتی توی سیستم قضایی کشورمونه. این شورا با هدف اصلی کاهش بار دادگاه ها، تسریع در رسیدگی به اختلافات و ترویج فرهنگ صلح و سازش بین مردم ایجاد شده و تا حد زیادی هم به این اهدافش رسیده.

دانستن اینکه هزینه شورای حل اختلاف به عهده کیست و چقدره، چطور باید پرداخت بشه، و چه پرونده هایی رو میشه اونجا مطرح کرد، به شما کمک می کنه تا با آگاهی کامل تری قدم بردارید. یادمون باشه که شورای حل اختلاف می تونه یه گزینه خیلی خوب، کم هزینه و سریع برای حل کردن خیلی از مشکلات حقوقی کوچیک باشه و از کش دار شدن دعواها و هزینه های سنگین جلوگیری کنه.

پس اگه خدای نکرده با یه مشکل حقوقی کوچیک روبرو شدید، قبل از هر کاری، حتماً به شورای حل اختلاف سر بزنید. شاید راه حل مشکل شما، همین جا، با یه سازش دوستانه و بدون دردسر زیاد، انتظار شما رو می کشه.