اشتباهی کاتالان ها را اسپانیایی نخوانید

اگر به کاتالونیا سفر کرده باشید یا درباره فرهنگش کنجکاو باشید، حتماً شنیده اید که مردمش دوست ندارند اسپانیایی خطاب شوند. کاتالان ها هویت، زبان و تاریخ مستقل خودشان را دارند که با اسپانیایی ها فرق می کند و برایشان اهمیت زیادی دارد. این تمایزات فرهنگی و تاریخی دلیل این حساسیت عمیق است.

شاید برای خیلی از ما، اسپانیا فقط یک کشور باشد با کلیشه های خاص خودش؛ از گاوبازی و فلامنکو گرفته تا فوتبال و پائیا. اما واقعیت اینه که شبه جزیره ایبریا پر از رنگ ها، زبان ها و هویت های مختلفه که هر کدوم داستان خودشون رو دارن. یکی از این داستان های جذاب و البته حساس، مربوط به مردم کاتالونیا یا همون کاتالان هاست. اگه یه روزی خواستید برید بارسلونا یا شهرهای قشنگ کاتالونیا، خیلی مهمه که این تفاوت ها رو بدونید تا ناخواسته کسی رو ناراحت نکنید یا به فرهنگشون بی احترامی نشه. این قضیه فقط یه بحث جغرافیایی نیست، یک دنیا تاریخ، مبارزه و غرور پشتشه. پس بیایید با هم ببینیم چرا باید حواسمون باشه و کاتالان ها رو اشتباهی اسپانیایی صدا نزنیم.

کاتالونیا کجاست و کاتالان ها کیستند؟ تعریف هویت

قبل از هر چیزی، لازمه بفهمیم اصلاً داریم درباره کجا و چه مردمی حرف می زنیم. کاتالونیا یک منطقه خودمختار توی شمال شرقی اسپانیاست که پایتختش شهر معروف بارسلوناست. خیلی از ما بارسلونا رو با معماری های خاص و تیم فوتبالش می شناسیم، اما این شهر و منطقه، قلب تپنده هویت کاتالانی محسوب می شن.

موقعیت جغرافیایی و جمعیت شناسی کاتالان ها

کاتالان ها فقط توی اسپانیا زندگی نمی کنن. زبان کاتالان و فرهنگ کاتالانی رو می تونید توی مناطق دیگه ای هم پیدا کنید. مثلاً توی جنوب فرانسه (که بهش کاتالونیای شمالی یا پایس کاتالان هم می گن)، کشور کوچک آندورا و حتی توی جزیره ساردینیا ایتالیا هم مردم کاتالان زبان زندگی می کنن. این یعنی هویت کاتالان فراتر از مرزهای سیاسی امروزی اسپانیاست. توی خود اسپانیا، بیشتر از 7 میلیون کاتالان زندگی می کنن. علاوه بر این، حدود 100 هزار کاتالان زبان توی فرانسه، بیش از 31 هزار نفر توی آندورا و حدود 20 هزار نفر توی ایتالیا (مخصوصاً توی ساردینیا) ساکن هستن. حتی در دوران اوج امپراتوری اسپانیا، خیلی از کاتالان ها به قاره آمریکا مهاجرت کردن و جامعه های بزرگی رو توی کشورهایی مثل شیلی، کوبا و پورتوریکو شکل دادن.

ریشه های هویتی مردم کاتالان

مردم کاتالونیا خودشون رو دارای یک ملیت و هویت مستقل می دونن. این حس ملیت از کجا میاد؟ خب، از ریشه های تاریخی و فرهنگی عمیقی که قرن هاست این هویت رو شکل داده. این قضیه فقط یه انتخاب ساده نیست، نتیجه سال ها تلاش، مقاومت و حفظ اصالت در برابر فشارهای مختلفه. کاتالان ها معتقدن که فرهنگ، زبان و تاریخشون اون ها رو از بقیه مردم اسپانیا متمایز می کنه و همین تمایز، دلیل اصلی حس استقلال طلبیشونه.

تفاوت های کلیدی: زبان، فرهنگ و سنت های متمایز

شاید مهمترین چیزی که کاتالان ها رو از بقیه اسپانیا جدا می کنه، زبان و فرهنگشون باشه. این تفاوت ها فقط روی کاغذ نیستن، بلکه توی زندگی روزمره مردم موج می زنن و هویتشون رو فریاد می زنن.

زبان کاتالان: سنگ بنای هویت

یکی از بزرگترین اشتباهات، اینه که فکر کنیم کاتالان فقط یه گویش از اسپانیایی هست. اصلاً این طور نیست! زبان کاتالان یه زبان کاملاً مجزا از اسپانیاییه و ریشه های خودش رو توی زبان های رومی داره. همون طور که فرانسوی و ایتالیایی از هم فرق دارن، کاتالان و اسپانیایی هم دو زبان جداگونه ان. این زبان برای مردم کاتالونیا خیلی ارزشمنده؛ مثل یه گنجینه می مونه که فرهنگ و هویتشون رو نسل به نسل منتقل کرده. توی کاتالونیا، علائم راهنمایی و رانندگی، منوی رستوران ها و حتی صحبت های روزمره مردم عمدتاً به زبان کاتالانی هست.

برای اینکه تفاوتش رو بهتر درک کنید، به چند تا کلمه ساده دقت کنید:

معنی	کاتالان	اسپانیایی
سلام (صبح بخیر)	Bon dia	Hola (Buenos días)
متشکرم	Gràcies	Gracias
خداحافظ	Adéu	Adiós

می بینید که چقدر فرق دارن؟ همین تفاوت های زبانی، خودش یه دنیا حرف برای گفتن داره و نشون می ده که کاتالان ها چقدر به زبان و هویتشون اهمیت می دن.

فرهنگ و آداب و رسوم منحصربه فرد

کاتالونیا فقط یه زبان متفاوت نداره، یه عالمه جشن، سنت و آداب و رسوم خاص خودش رو هم داره که توی هیچ جای دیگه اسپانیا پیدا نمی کنید.

• ساردانا (Sardana): رقص ملی کاتالان هاست. مردم دست در دست هم به صورت دایره وار می رقصن و این رقص نماد اتحاد و همبستگی کاتالان هاست.
• کاستل ها (Castells): یکی از هیجان انگیزترین سنت هاست که توی اون، مردم روی شونه های همدیگه می ایستن و برج های انسانی غول پیکر می سازن. این کار نیاز به قدرت، تعادل و از همه مهم تر، اعتماد و کار گروهی داره.
• روز سنت جوردی (Sant Jordi): این روز رو میشه یه جور ولنتاین کاتالانی دونست، اما با یه تفاوت شیرین. توی این روز، پسرا به دخترا گل رز هدیه می دن و دخترا هم به پسرا کتاب. این سنت واقعاً زیباست و عشق به ادبیات و فرهنگ رو نشون می ده.

غذاها و هنرهای محلی هم بخش مهمی از فرهنگ کاتالانیه. از پائلا که یه غذای سنتی اسپانیاییه، توی کاتالونیا یه ورژن خودشون رو دارن که بهش فیدئوا (Fideuà) می گن و به جای برنج با رشته فرنگی پخته می شه. توی زمینه هنر هم، هنرمندان بزرگی مثل سالوادور دالی و آنتونی گائودی (که بعداً بیشتر در موردشون صحبت می کنیم)، کاتالانی بودن و آثارشون هویت کاتالان رو به دنیا نشون داده. کاتالان ها معمولاً مردمانی سخت کوش، عمل گرا و تا حدی محافظه کار هستن که با کلیشه های رایج اسپانیایی مثل شور و هیجان فراوان گاوبازی یا فلامنکو (که بیشتر مال جنوب اسپانیاست) تفاوت دارن.

تاریخ پرفراز و نشیب کاتالونیا: بستر هویت مستقل

برای اینکه حساسیت کاتالان ها رو درک کنیم، باید یه نگاهی به تاریخ پر پیچ و خمشون بندازیم. این تاریخ، بستر اصلی هویت مستقل اون هاست و نشون می ده چرا این قدر به ملیتشون اهمیت می دن.

شکل گیری و استقلال اولیه کاتالونیا

تاریخ کاتالونیا به قرون وسطی برمی گرده. از همون اول، این منطقه به صورت کنت نشین های کاتالان شکل گرفت که بعداً با پادشاهی آراگون متحد شدن. دوران طلایی کاتالونیا مربوط به زمانیه که نفوذشون توی دریای مدیترانه گسترش پیدا کرد و بارسلونا به یکی از مهم ترین مراکز تجاری و دریایی اون زمان تبدیل شد. توی اون دوران، کاتالان ها کلی قانون و نهادهای مستقل خودشون رو داشتن.

از دست دادن خودمختاری و دوران سرکوب

متاسفانه، این دوران طلایی همیشگی نبود. بعد از جنگ جانشینی اسپانیا در قرن هجدهم (سال 1714 میلادی)، کاتالونیا استقلال خودش رو از دست داد و به طور کامل توی پادشاهی اسپانیا ادغام شد. این اتفاق، به خصوص روز 11 سپتامبر 1714 (که هر سال به عنوان روز ملی کاتالونیا جشن گرفته می شه)، برای کاتالان ها نماد از دست دادن آزادی و خودمختاریه. اما دوران سخت تر، توی قرن بیستم و با روی کار اومدن دیکتاتوری ژنرال فرانکو بود. فرانکو، زبان و فرهنگ کاتالان رو به شدت سرکوب کرد. مدارس کاتالانی تعطیل شدن، استفاده از زبان کاتالان توی مکان های عمومی ممنوع شد و حتی اسم های کاتالانی هم باید تغییر می کردن. این دوران، یه زخم عمیق روی روحیه مردم کاتالونیا گذاشت و حس هویت ملیشون رو قوی تر کرد.

سرکوب زبان و فرهنگ کاتالان در دوران دیکتاتوری فرانکو، یکی از تلخ ترین برگ های تاریخ این منطقه است که حس هویت طلبی و مبارزه برای احیای ملی را در دل مردم شعله ورتر کرد.

احیای فرهنگی و جنبش ناسیونالیسم کاتالان (رنایخنسا)

بعد از سال ها سرکوب، توی قرن نوزدهم و با ظهور رمانتیسم، یه جنبش فرهنگی به اسم رنایخنسا (Renaixença) یا احیای فرهنگی توی کاتالونیا شروع شد. این جنبش، یه جورایی نفس دوباره ای به زبان و ادبیات کاتالان داد. مثلاً سال 1833، «کارلس آریباو» قصیده معروف «به سرزمین پدری» رو به زبان کاتالانی منتشر کرد؛ زبانی که تا اون موقع عملاً استفاده نوشتاری خاصی نداشت. همین اتفاقات، باعث شد که ناسیونالیسم سیاسی کاتالان هم جون بگیره و مردم خواهان خودمختاری بیشتری بشن.

شخصیت های مهمی مثل «والنتی آلمیرال»، بنیان گذار ناسیونالیسم کاتالانی، توی اون دوران فعالیت های زیادی کردن. اون برای اولین بار یه روزنامه به زبان کاتالان منتشر کرد و ایده های فدرال گرایی رو مطرح کرد. بعدها، توی سال 1885، یه نهاد فرهنگی کاتالانی، سندی به اسم «لوح یادبود دفاع از منافع اخلاقی و مادی کاتالونیا» رو به پادشاه آلفونس دوم تقدیم کرد که توش خواسته های مردم رو مطرح کرده بود. بعد از این، اولین حزب ناسیونالیست کاتالونیا به اسم «لیگادو کاتالونیا» تشکیل شد که گرایش های رمانتیک و محافظه کار داشت. موفقیت این حزب، دفاع از قانون مدنی کاتالان بود که «باسس مانرسا» در سال 1892، پیشنهاد اصلاحات سیاسیش رو بر اساس اون ارائه کرد. این پیشنهاد که توسط هنرمندان و روشنفکران نوشته شده بود، خواستار دولت فدرال، رسمیت یافتن زبان کاتالانی و حق رأی صنفی بود. توی سال 1901، این حزب اسمش رو به «حزب منطقه گرا» تغییر داد و جایگاه ناسیونالیسم کاتالونی توی جامعه این ایالت قوی تر شد.

«انریک پارت دلاریبا» که رهبری این حزب رو به عهده داشت، توی سال 1906 کتاب آموزشی «ملیت کاتالان» رو منتشر کرد. پارت هم مثل خیلی از ناسیونالیست های کاتالان، از «پان ایبریانیسم» دفاع می کرد. پان ایبریانیسم یه تفکر سیاسیه که از اتحاد کل شبه جزیره ایبریا (کاتالونیا، کاستیل اسپانیا، بخش هایی از فرانسه و پرتغال) حمایت می کنه.

از خودمختاری تا تلاش برای استقلال کامل کاتالونیا

توی سال 1914، «انریک پارت دلا» به ریاست سازمان جدید «مانکو مونیتات» انتخاب شد که برای اولین بار به چهار ایالت کاتالان (بارسلون، خرونا، لریذا و تاراگونا) نوعی خودمختاری اداری داد. این اولین خودمختاری بود که توی اسپانیا اعطا می شد. اما متاسفانه، این خودمختاری هم پایدار نبود و توی سال 1923، دیکتاتوری ژنرال «پریمو دریورا» اون رو لغو کرد. بعد از اون، توی سال 1930، سوسیالیست ها، جمهوری خواهان و ناسیونالیست های کاتالونیا علیه دیکتاتوری ژنرال پریمو متحد شدن که به «پیمان سن سباستین» معروف شد. به رهبری «ماچیا»، رهبر ناسیونالیست های چپ گرا، کاتالونیا توی سال 1932 دوباره به خودمختاری دست پیدا کرد.

اما دوران جنگ داخلی اسپانیا (1936-1939) و روی کار اومدن ژنرال فرانکو، دوباره خودمختاری کاتالونیا رو از بین برد و این منطقه عملاً به مستعمره حکومت فاشیستی فرانکو تبدیل شد. بعد از مرگ فرانکو و توی دهه 1970، فعالیت های ناسیونالیست های کاتالونی دوباره شروع شد. توی سال 1978، اسپانیا یه نظام شبه فدرال رو ایجاد کرد که به کاتالونیا و باسک امتیازاتی می داد. نهایتاً، کاتالونیا توی سال 1979 به جایگاه تازه ای رسید.

«خوردی پوخول»، بنیان گذار و رهبر حزب ناسیونالیست میانه رو «همگرایی دموکراتیک کاتالونیا»، توی همه انتخابات محلی بعد از سال 1980 پیروز شد. این حزب خواستار این بود که اسپانیا، کاتالونیا رو به عنوان یک ملت به رسمیت بشناسه و آرزوی حکومتی چند ملیتی رو توی سر داشت. اون ها معتقد بودن که اتحادیه اروپا هم باید تنوع فرهنگی خودش رو محترم بشماره و از اشتباهات تاریخی ملت سازی دوری کنه. توی سال 2008، کاتالونیا طی یه رفراندوم، با رأی 75٪ مردم به خودمختاری بیشتری دست پیدا کرد. رئیس جمهور وقت کاتالونیا، «پاسکال ماراگال» هم بعد از این رفراندوم گفت که مردم کاتالونیا برگ جدیدی در تاریخ اروپا و جهان نوشتند.

حالا هم با اینکه کاتالونیا خودمختاری زیادی داره، اما جنبش های استقلال طلبی همچنان فعاله و هر از گاهی شاهد رفراندوم ها و اعتراضات برای استقلال کامل این منطقه هستیم. این نشون می ده که این هویت مستقل، چقدر برای مردم کاتالونیا اهمیت داره و اون ها حاضرن برای به رسمیت شناخته شدنش، مبارزه کنن.

چرا کاتالان ها را اشتباهی اسپانیایی نخوانیم؟ درک حساسیت ها

خب، حالا که یه نگاهی به تاریخ و فرهنگ کاتالان ها انداختیم، بهتر می تونیم بفهمیم که چرا این قضیه برای اون ها این قدر حساسه. برای یه کاتالان متعصب به هویت و فرهنگش، اینکه اون رو صرفاً اسپانیایی خطاب کنید، می تونه به معنی نادیده گرفتن تمام مبارزات تاریخی، سرکوب های فرهنگی و تفاوت های زبانی باشه که اون ها رو از بقیه متمایز می کنه. این کار دقیقاً مثل این می مونه که بخواهید کل تاریخ و هستی یک ملت رو در یک کلمه خلاصه کنید و تمام هویتشون رو زیر سوال ببرید.

این حساسیت، به خصوص با جنبش های سیاسی و تمایل شدید کاتالان ها به خودمختاری و استقلال، گره خورده. وقتی یه کاتالانی رو اسپانیایی صدا می زنید، ممکنه حس کنه که مبارزه و خواسته های استقلال طلبیش نادیده گرفته شده و این براش خیلی توهین آمیزه. مردم کاتالونیا می خوان به عنوان یک ملت جداگانه به رسمیت شناخته بشن و این حق رو دارن که خودشون رو تعریف کنن. احترام به خودتعریفی یک ملت، از مهم ترین اصول روابط بین فرهنگیه.

نادیده گرفتن هویت متمایز کاتالان ها و خطاب کردن آن ها به عنوان صرفاً اسپانیایی، نه تنها یک اشتباه لفظی است، بلکه می تواند توهینی عمیق به مبارزات تاریخی و فرهنگ غنی آن ها باشد.

کاتالونیا در مقابل مادرید: تفاوت ها و نمادها

رابطه بین کاتالونیا و دولت مرکزی در مادرید همیشه پر از تنش بوده. این تنش ها ریشه های تاریخی و فرهنگی عمیقی دارن و توی زندگی روزمره مردم هم نمود پیدا می کنن.

تقابل سیاسی و فرهنگی

مادرید پایتخت اسپانیاست و نماد دولت مرکزیه، در حالی که بارسلونا قلب کاتالونیا و نماد هویت خودمختاره. این دو منطقه دیدگاه های متفاوتی درباره مفهوم کشور و ملت دارن. دولت مرکزی اسپانیا، اسپانیا رو یک کشور واحد با یک ملت می دونه، اما کاتالان ها خودشون رو یک ملت جداگانه توی یک کشور چندملیتی می بینن. این اختلاف دیدگاه، توی سیاست، اقتصاد و حتی ورزش هم خودش رو نشون می ده.

نمادهای این تقابل (مثلاً ال کلاسیکو)

یکی از معروف ترین نمادهای این تقابل، رقابت فوتبالی بین باشگاه های بارسلونا و رئال مادرید (که توی مادرید هست) یا همون «ال کلاسیکو» هست. این بازی ها فقط یه مسابقه فوتبال نیستن، بلکه نمادی از مبارزه هویتی و سیاسی بین کاتالونیا و اسپانیای مرکزی هستن. هواداران بارسلونا، علاوه بر عشق به تیمشون، توی این بازی ها هویت کاتالانی خودشون رو هم فریاد می زنن. سرود تیم بارسلونا به زبان کاتالان خونده می شه و پرچم کاتالونیا توی استادیومشون به وفور دیده می شه. این تقابل ورزشی نشون می ده که چقدر این حس هویت، عمیق و ریشه داره.

نکات کاربردی برای گردشگران: چگونه در کاتالونیا مودبانه رفتار کنیم؟

حالا که اهمیت هویت کاتالان ها رو درک کردیم، وقتشه که چند تا نکته عملی برای سفر به کاتالونیا بگیم تا سفرتون هم لذت بخش تر بشه و هم به مردم محلی احترام گذاشته باشید:

• از عبارات ساده کاتالانی استفاده کنید: نیازی نیست کاتالان رو فول بشید، اما گفتن چند تا کلمه ساده مثل Bon dia (صبح بخیر) به جای Buenos días اسپانیایی، یا Gràcies (متشکرم) به جای Gracias اسپانیایی، کلی دل مردم رو به دست میاره و نشون می ده که برای فرهنگشون احترام قائلید.
• به پرچم و نمادهای کاتالان احترام بگذارید: پرچم کاتالونیا (که بهش سنیرای (Senyera) می گن و نوارهای عمودی قرمز و زرد داره) رو توی همه جای کاتالونیا می بینید. بدونید که این پرچم برای مردمش نمادی از استقلال و غرور ملیه.
• از کلیشه های عمومی اسپانیایی پرهیز کنید: وقتی توی کاتالونیا هستید، بهتره خیلی درباره گاوبازی یا فلامنکو صحبت نکنید. این ها بیشتر مربوط به جنوب اسپانیا و فرهنگ آندالوسی هستن و ارتباط چندانی به فرهنگ کاتالان ندارن.
• به جای در اسپانیا، از عبارت در کاتالونیا استفاده کنید: این یه نکته کوچیکه اما خیلی مهمه. وقتی می خواهید درباره چیزی که توی کاتالونیا دیدید یا تجربه کردید صحبت کنید، بگید اینجا در کاتالونیا… نه اینجا در اسپانیا…. این نشون می ده که متوجه تفاوت های منطقه هستید و برای هویت محلی ارزش قائلید.

شخصیت های برجسته کاتالان: افتخار یک ملت

کاتالونیا فقط به خاطر تاریخ و زبانش معروف نیست، بلکه چهره های سرشناس و هنرمندان و ورزشکاران زیادی رو هم به دنیا معرفی کرده که هر کدومشون افتخار یک ملت هستن. این بخش کمک می کنه تا حس هویت مستقل کاتالان ها رو بهتر درک کنید:

• آنتونی گائودی (Antoni Gaudí): معمار نابغه و خالق کلیسای ساگرادا فامیلیا و پارک گوئل در بارسلونا. آثارش نماد شهر بارسلونا و هویت هنری کاتالان هاست.
• سالوادور دالی (Salvador Dalí): یکی از بزرگترین هنرمندان سورئالیست جهان که آثارش هنوز هم میلیون ها نفر رو جذب می کنه. دالی اصالتاً کاتالانی بود.
• کارلس پویول (Carles Puyol): مدافع افسانه ای باشگاه بارسلونا و تیم ملی اسپانیا. او نماد تعصب و غیرت کاتالانی توی دنیای فوتباله.
• ژاوی هرناندز (Xavi Hernández): هافبک خلاق و مغز متفکر بارسلونا و تیم ملی اسپانیا که فوتبال زیبا و پاس های دقیقش زبانزد بود.
• پپ گواردیولا (Pep Guardiola): بازیکن و مربی مشهور فوتبال که دوران طلایی بارسلونا رو ساخت و یکی از موفق ترین مربیان جهان به حساب میاد.
• جرارد پیکه (Gerard Piqué): مدافع محبوب بارسلونا و یکی از فعالان جنبش استقلال کاتالونیا.

این لیست فقط نمونه کوچیکی از افراد برجسته کاتالانیه. کلی هنرمند، نویسنده، سیاستمدار و دانشمند دیگه هم توی تاریخ کاتالونیا بودن که هر کدومشون به نحوی به غنای این فرهنگ کمک کردن.

نتیجه گیری: سفر آگاهانه، تجربه عمیق تر

در آخر، چیزی که مهمه اینه که وقتی به کاتالونیا سفر می کنید، فقط به فکر گشت و گذار توی جاذبه های توریستی نباشید. با کمی آگاهی و احترام به تفاوت های فرهنگی، می تونید تجربه ای عمیق تر و معنادارتر از سفرتون داشته باشید. مردم کاتالونیا، با وجود تمام تلاش هایی که برای حفظ هویتشون کردن، مردمانی خونگرم و مهمان نواز هستن که اگه ببینن شما برای فرهنگ و زبانشون احترام قائلید، با روی باز ازتون استقبال می کنن.

پس، دفعه بعد که خواستید از اسپانیا صحبت کنید، یادتون باشه که اسپانیا فقط یک رنگ نیست، کلی رنگ و هویت مختلف داره. و وقتی صحبت از کاتالونیا می شه، به یاد داشته باشید که کاتالان ها رو اشتباهی اسپانیایی نخونید. این درک ساده، می تونه مرزهای فرهنگی رو برداره و ارتباطات انسانی رو قوی تر کنه. به امید سفرهای آگاهانه و پربارتر برای همه ما!