taproot بیت کوین چیست

تپ روت (Taproot) جدیدترین آپدیت بزرگ شبکه بیت کوین بعد از سگویت (SegWit) هست که تو تاریخ 14 نوامبر 2021 اجرایی شد. این بروزرسانی کارایی، حریم خصوصی و قابلیت های قراردادهای هوشمند بیت کوین رو حسابی ارتقا میده تا تراکنش ها سریع تر، ارزون تر و محرمانه تر انجام بشن.

بیت کوین، این غول دنیای ارزهای دیجیتال، از وقتی به دنیا اومده تا الان، راه درازی رو اومده و کلی تغییر و تحول به خودش دیده. همون طور که یه خونه هر از گاهی نیاز به بازسازی داره تا مدرن و کاربردی بمونه، شبکه بیت کوین هم برای اینکه بتونه با نیازهای روز کاربرانش همگام بشه و جایگاهش رو حفظ کنه، احتیاج به آپدیت های اساسی داره. تپ روت دقیقاً یکی از همین آپدیت های بزرگ و مهم بود که کلی سر و صدا کرد. بیاین با هم ببینیم این آپدیت چی بود، چرا بیت کوین بهش نیاز داشت، و چه مزایایی رو برای ما به ارمغان آورد.

چرا بیت کوین به آپدیت تپ روت نیاز داشت؟ (داستان چالش های قدیمی)

بیت کوین با همه خوبی هاش، مثل هر تکنولوژی دیگه ای، یه سری نقاط ضعف هم داشت که کم کم تبدیل به چالش های جدی شدن. این چالش ها باعث می شدن تجربه کاربری اون قدر که باید و شاید عالی نباشه. بیاید یه نگاهی بندازیم به این مشکلات.

حریم خصوصی، داستانی که کامل نبود

یکی از اصول مهم بلاک چین، شفافیته. یعنی همه تراکنش ها روی بلاک چین عمومی و برای همه قابل مشاهده ن. از یه طرف این خوبه چون هیچ کس نمیتونه کلاهبرداری کنه یا تراکنش ها رو دستکاری کنه. اما از طرف دیگه، یه جورایی حریم خصوصی رو زیر سوال میبره. مثلاً اگه آدرس بیت کوین شما لو بره، هر کسی میتونه کل تاریخچه تراکنش های شما رو ببینه. شاید برای خیلی ها این موضوع مهم نباشه، ولی برای عده ای که به حریم خصوصی اهمیت میدن، این شفافیت بیش از حد یه مشکل جدی بود. مخصوصاً برای تراکنش های پیچیده تر، اصلاً خوب نبود که همه اجزای قرارداد هوشمند یا کانال های لایتنینگ کاملاً مشخص باشن.

مشکل سرعت و کارمزدهای بالا

یادتونه وقتی بیت کوین تازه اومده بود، قرار بود انقلابی تو پرداخت ها ایجاد کنه؟ اما کم کم با افزایش محبوبیتش، سرعتش پایین اومد و کارمزد تراکنش ها رفت بالا. تصور کنید یه بزرگراه دارید که ظرفیت محدودی داره، ولی هر روز تعداد ماشین ها بیشتر و بیشتر میشه. خب معلومه که ترافیک میشه و باید برای زودتر رسیدن، عوارض بیشتری بدید. این دقیقاً اتفاقی بود که برای بیت کوین افتاد. سرعت پایین (حدود 7 تراکنش در ثانیه) و کارمزدهای نجومی، مخصوصاً برای تراکنش های کوچیک، خیلی ها رو ناراضی کرده بود. بروزرسانی سگویت (SegWit) تو سال 2017 یه تلاشی برای بهتر کردن اوضاع بود که تا حدی موفق شد، اما کافی نبود و هنوز جای کار داشتیم.

قراردادهای هوشمند محدود و پردردسر

قبل از تپ روت، اگه می خواستید روی شبکه بیت کوین قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) پیچیده تری بنویسید، کارتون خیلی سخت بود. زبان اسکریپت نویسی بیت کوین یه جورایی قدیمی و محدود بود و این باعث می شد هم نوشتن این قراردادها پیچیده و پرهزینه باشه، هم انعطاف پذیری زیادی نداشته باشن. بیت کوین نیاز داشت تا تو این زمینه هم خودش رو آپدیت کنه تا بتونه با بلاک چین های جدیدتری مثل اتریوم رقابت کنه و برای پروژه های دیفای (DeFi) و NFT هم جا باز کنه.

تپ روت (Taproot) چیست و چطور کار می کنه؟ (اجزای اصلی این انقلاب)

تپ روت فقط یه اسم نیست، یه مجموعه از سه تا پیشنهاد بهبود بیت کوین یا همون BIP هست که دست به دست هم دادن تا بیت کوین رو یه مرحله بالاتر ببرن. در واقع، اینا مثل سه تا چرخ دنده هستن که کنار هم کار می کنن تا یه سیستم روون تر و قوی تر بسازن. بیاید با جزئیات بیشتر با این سه تا غول آشنا بشیم.

امضای شنور (Schnorr Signature) – BIP 340: امضای دیجیتال مدرن

تصور کنید می خواید یه سند مهم رو امضا کنید. تا قبل از تپ روت، بیت کوین از یه مدل امضا به اسم ECDSA استفاده می کرد. این مدل خوب بود، ولی یه سری محدودیت ها داشت. درست مثل یه امضای قدیمی و طولانی که جای زیادی رو میگیره. حالا امضای شنور اومده که یه جور امضای دیجیتال جدیده، محصول تلاش یه ریاضیدان آلمانی به اسم کلاوس شنور. این امضا چه فرقی داره؟

• کوچیک تر و کارآمدتر: امضاهای شنور نسبت به ECDSA خیلی کوتاه تر هستن. این یعنی فضای کمتری رو تو بلاک اشغال می کنن و این خودش باعث میشه بلاک ها بتونن تراکنش های بیشتری رو تو خودشون جا بدن و شبکه سریع تر بشه.
• امنیت بیشتر: از نظر ریاضی، امضاهای شنور امنیت بالاتری دارن و احتمال حملاتی مثل جعل امضا یا دوبار خرج کردن (Double-Spend Attacks) رو خیلی کمتر می کنن.
• قابلیت تجمیع امضا (Signature Aggregation): این بخش خیلی جذابه! فکر کنید چند نفر می خوان یه تراکنش انجام بدن. با شنور، به جای اینکه هر کدومشون یه امضای جداگانه داشته باشن، میشه همه امضاها رو با هم ترکیب کرد و به یه امضای واحد تبدیلشون کرد. این ویژگی مخصوصاً برای تراکنش های چند امضایی (Multi-sig) یا کانال های لایتنینگ که چندین طرف دارن، یه شاهکار به حساب میاد.

تپ روت و درختان مرکل (MAST) – BIP 341: پنهان سازی هوشمند شرایط

حالا که امضاهای شنور رو داریم، نوبت به یه چیز باحال دیگه میرسه: درختان مرکل یا همون MAST. برای اینکه بفهمیم MAST چیکار می کنه، اول باید یه کوچولو درباره UTXO تو بیت کوین بدونیم. تو بیت کوین، هر تراکنش یه خروجی های خرج نشده (UTXO) ایجاد می کنه. فکر کنید شما یه اسکناس ۱۰ هزار تومنی دارید. وقتی یه خرید ۲ هزار تومنی می کنید، اون اسکناس ۱۰ تومنی شما دیگه خرج نشده نیست و یه اسکناس ۸ هزار تومنی (پول خرد شما) به همراه رسید خریدتون (تراکنش شما) ایجاد میشه که اون ۸ تومنی الان خرج نشده محسوب میشه و می تونید دوباره خرجش کنید.

حالا اگه بخواید یه تراکنش پیچیده با شرایط مختلف داشته باشید (مثلاً اگه من پول رو نفرستم، بعد از یک هفته خودت بتونی برداریش)، قبل از تپ روت، تمام این شرایط روی بلاک چین قابل مشاهده بود. این هم حجم زیادی از داده رو اشغال می کرد و هم حریم خصوصیتون رو از بین می برد. اما با MAST، فقط شرطی که واقعاً اجرا میشه، روی بلاک چین ذخیره میشه. بقیه شرایط پنهون می مونن. این یعنی چی؟

• حجم کمتر داده: دیگه نیازی نیست همه شرایط احتمالی یه تراکنش پیچیده روی بلاک چین ثبت بشه. فقط اون مسیری که واقعاً اتفاق افتاده، ثبت میشه. این باعث میشه حجم داده ها خیلی کم بشه و بلاک چین سبک تر کار کنه.
• حریم خصوصی بیشتر: چون فقط شرط اجرا شده معلومه، دیگه کسی نمیتونه بفهمه دقیقاً چه شرایط دیگه ای برای تراکنش وجود داشته یا قراره داشته باشه. این یه گام بزرگ برای افزایش حریم خصوصی تو بیت کوین بود.

تپ اسکریپت (Tapscript) – BIP 342: زبان برنامه نویسی پیشرفته

خب، حالا که امضاهای شنور اومدن و MAST هم کارش رو خوب انجام میده، نیاز به یه زبان برنامه نویسی جدید داریم که بتونه از همه این قابلیت ها به بهترین شکل استفاده کنه. تپ اسکریپت دقیقاً همین کار رو می کنه. این BIP در واقع یه ارتقاء برای زبان اسکریپت نویسی بیت کوین هست که اجازه میده امضاهای شنور و MAST به خوبی با هم کار کنن و قابلیت های جدیدی به شبکه اضافه بشن. تپ اسکریپت انعطاف پذیری بیت کوین رو برای قراردادهای هوشمند و اجرای اسکریپت های پیچیده تر حسابی بالا می بره و راه رو برای نوآوری های آینده باز می کنه.

مزایای کلیدی بروزرسانی تپ روت: چی نصیب ما میشه؟

اگه بخوایم صادق باشیم، تپ روت یه بسته ی کامله که کلی خوبی برای شبکه بیت کوین و ما کاربرها آورده. این آپدیت فقط یه تغییر کوچیک نبود، بلکه یه جهش بزرگ برای بیت کوین به حساب میاد. حالا بیایید ببینیم این مزایا دقیقاً چی هستن.

حریم خصوصی یه سروگردن بالاتر

یکی از بزرگترین دغدغه های خیلی از کاربرها، حریم خصوصی بود. با تپ روت، دیگه تراکنش های پیچیده و چندامضایی، یا حتی تراکنش های شبکه لایتنینگ، از بیرون مثل یه تراکنش ساده با یه امضای واحد به نظر میان. فرض کنید چندین مسیر برای رسیدن به یه مقصد هست، اما از بالا همه اون ها فقط یه مسیر واحد دیده میشن. این یعنی چی؟ یعنی تحلیلگرهای بلاک چین دیگه نمیتونن به راحتی بفهمند یه تراکنش چقدر پیچیده بوده، چند نفر توش نقش داشتن یا چه شرایطی داشته. این موضوع به مقاومت در برابر سانسور بیت کوین هم کمک خیلی زیادی می کنه.

با تپ روت، همه تراکنش ها، چه ساده و چه پیچیده، از نظر ردپای درون زنجیره ای، ظاهری کاملاً مشابه پیدا می کنن و این حریم خصوصی رو به طور چشمگیری افزایش میده.

مقیاس پذیری و کارایی بیشتر

همون طور که گفتیم، امضاهای شنور کوچیک ترن و MAST هم فقط شرایط اجرا شده رو ثبت می کنه. این یعنی حجم داده هایی که تو هر بلاک ذخیره میشن، خیلی کمتر میشه. وقتی حجم داده ها کم میشه، چی میشه؟ دقیقاً! بلاک ها میتونن تراکنش های بیشتری رو تو خودشون جا بدن و شبکه میتونه سریع تر تراکنش ها رو پردازش کنه. این به معنی افزایش مقیاس پذیری بیت کوین و کارایی بهتر برای همه ماست.

کاهش کارمزد تراکنش ها

خب، وقتی حجم داده ها کمتر میشه و شبکه کارآمدتر میشه، طبیعیه که کارمزدها هم پایین میان. دیگه لازم نیست برای هر تراکنش پیچیده، کلی پول بابت کارمزد بدیم. این مزیت مخصوصاً برای تراکنش های کوچیک و روزمره، بیت کوین رو خیلی جذاب تر می کنه. تصور کنید هزینه بنزین ماشینتون نصف بشه، چقدر خوب میشه!

امنیت شبکه ای که قوی تر شد

امضاهای شنور از نظر ریاضی امن تر از ECDSA هستن. این یعنی شبکه در برابر حملات احتمالی مثل دوبار خرج کردن یا دستکاری امضاها (Transaction Malleability) مقاوم تر میشه. امنیت همیشه برای بیت کوین حرف اول رو میزنه و تپ روت تو این زمینه هم یه قدم رو به جلو بود.

قراردادهای هوشمند و دیفای (DeFi) پیشرفته تر

تپ اسکریپت و MAST با هم کاری می کنن که توسعه دهنده ها بتونن قراردادهای هوشمند خیلی پیچیده تر و انعطاف پذیرتری رو روی شبکه بیت کوین بسازن. این یه خبر عالی برای دنیای دیفای (DeFi) و NFTها روی بیت کوین هست. بیت کوین دیگه فقط یه طلای دیجیتال نیست، بلکه داره به یه بستر قدرتمند برای نوآوری های مالی هم تبدیل میشه. این قابلیت ها به بیت کوین کمک می کنن تا تو بازار رقابت با بلاک چین هایی مثل اتریوم، حرفای بیشتری برای گفتن داشته باشه.

شبکه لایتنینگ (Lightning Network)؛ سریع تر و ارزون تر از همیشه

شبکه لایتنینگ، راه حل لایه دوم بیت کوین برای تراکنش های سریع و خرد هست. تپ روت کاری کرده که تراکنش های لایتنینگ هم ارزان تر، سریع تر و خصوصی تر بشن. با تجمیع امضاها و پنهان سازی شرایط تراکنش ها، کانال های لایتنینگ بهینه تر کار می کنن و این کمک می کنه تا بیت کوین بتونه تو کاربردهای روزمره هم بیشتر جا باز کنه.

تأثیرات تپ روت بر اکوسیستم بیت کوین و آینده روشن ترش

همیشه هر آپدیت بزرگی، تأثیرات بلندمدت خودش رو داره. تپ روت هم از این قاعده مستثنی نیست و مثل یه دونه ای که کاشته میشه، قراره تو آینده ثمر بده. بیایید ببینیم چه اتفاقایی ممکنه بیفته.

پذیرش گسترده تر توسط کاربران و توسعه دهنده ها

قبلاً دیدیم که پذیرش سگویت چقدر زمان برد. تپ روت هم به همین شکل، نیاز به زمان داره تا همه کیف پول ها، صرافی ها و نودها خودشون رو باهاش هماهنگ کنن. اما مزایای واضح اون، توسعه دهنده ها رو تشویق می کنه که از این قابلیت های جدید برای ساخت برنامه های خلاقانه تر استفاده کنن. هرچی بیشتر کیف پول ها و پلتفرم ها از آدرس های تپ روت پشتیبانی کنن، استفاده از بیت کوین برای همه راحت تر و بهتر میشه.

تأثیر روی ارزش بیت کوین: آیا قیمت میره بالا؟

معمولاً بهبودهای فنی و افزایش کارایی یه شبکه، به مرور زمان باعث افزایش اعتماد و پذیرش اون میشه. وقتی مردم می بینن بیت کوین یه تکنولوژی پویا و در حال رشده که مشکلاتش رو حل می کنه، بیشتر بهش اعتماد می کنن. این اعتماد هم می تونه تو بلندمدت روی قیمت بیت کوین تأثیر مثبت بذاره. البته این فقط یه عامل از عوامل زیاد دیگه هست، ولی قطعاً نقش مهمی ایفا می کنه.

بیت کوین فراتر از فقط یک ذخیره ارزش

شاید خیلی ها بیت کوین رو فقط به عنوان یه ذخیره ارزش یا طلای دیجیتال میشناسن، اما تپ روت داره نشون میده که پتانسیل بیت کوین خیلی بیشتر از این حرفاست. با افزایش حریم خصوصی، کاهش کارمزدها و قابلیت های قرارداد هوشمند، بیت کوین می تونه به یه واسطه مبادلاتی کارآمدتر هم تبدیل بشه. این یعنی میتونه تو کاربردهای روزمره هم نقش پررنگ تری داشته باشه و با سایر ارزهای دیجیتال که روی قابلیت های قرارداد هوشمند تمرکز دارن، رقابت کنه.

تپ روت تنها یه آپدیت فنی نیست؛ بلکه دریچه ای به روی کاربردهای جدید و هیجان انگیز برای بیت کوین باز می کنه.

چطور شما هم می تونید از تپ روت بهره ببرید؟

شاید براتون سوال باشه که خب، این همه توضیح دادیم، حالا ما چیکار کنیم؟ کاری نداره! برای اینکه از مزایای تپ روت استفاده کنید، کافیه از کیف پول هایی استفاده کنید که از آدرس های جدید تپ روت (معمولاً با فرمت P2TR شناخته میشن) پشتیبانی می کنن. به مرور زمان، بیشتر کیف پول های معتبر این قابلیت رو اضافه می کنن و شما میتونید با خیال راحت تر، تراکنش های سریع تر، ارزون تر و خصوصی تری داشته باشید.

یادتون باشه که مثل هر تکنولوژی جدیدی، عادت کردن به این تغییرات و به روزرسانی کیف پول ها زمان میبره. اما مطمئن باشید که این تغییرات به نفع همه ماست و تجربه استفاده از بیت کوین رو بهتر و روان تر می کنه.

چگونگی کارکرد تراکنش های بیت کوین، از آغاز تا امروز (مدل UTXO)

برای اینکه بهتر بفهمیم تپ روت چطور کار می کنه و چه چیزی رو بهتر می کنه، باید یه کوچولو برگردیم به عقب و ببینیم تراکنش ها تو بیت کوین چطور کار می کردن و چه تغییراتی کردن تا رسیدن به این نقطه. اصولاً تو بیت کوین، تراکنش ها بر اساس «ورودی» و «خروجی» کار می کنن. جالبه که بدونید همیشه میزان ورودی و خروجی یه تراکنش یکسانه؛ چون هیچ کوینی تو این فرآیند از بین نمیره.

ورودی و خروجی: قلب تراکنش های بیت کوین

اوایل کار بیت کوین، اگه می خواستید مثلاً ۵ بیت کوین برای کسی بفرستید، باید دقیقاً ۵ بیت کوین تو کیف پولتون انتخاب می کردید. اگه موجودیتون کمتر بود که تراکنش انجام نمیشد، و اگه بیشتر بود، نمیتونستید دقیقاً همون مقدار رو بفرستید. یه جورایی مثل این بود که فقط اسکناس های درشت داشتید و نمیتونستید پول خرد کنید.

بعدها، مفهوم «پول خرد» یا «Change» به بیت کوین اضافه شد. این قضیه رو خیلی راحت تر کرد. حالا اگه شما می خواستید ۵ بیت کوین بفرستید و مثلاً ۷.۳۸ بیت کوین تو کیف پولتون داشتید، میتونستید ۷.۳۸ بیت کوین رو به عنوان ورودی انتخاب کنید. بعد از انجام تراکنش، ۵ بیت کوین میرفت برای گیرنده و ۲.۳۸ بیت کوین باقیمانده به عنوان پول خرد به خودتون برمی گشت. البته خب یه مقدار خیلی کمی هم به عنوان کارمزد تراکنش کم میشد. پس، هر وقت صحبت از «هزینه کردن» تو بیت کوین می کنیم، در واقع داریم به یه «خروجی» اشاره می کنیم.

حالا اون ۵ بیت کوینی که به دستتون رسیده، مال شماست و میتونید هر طور که خواستید ازش استفاده کنید. مثلاً میتونید ۳ بیت کوینش رو به یه نفر دیگه بدید و ۲ بیت کوینش رو برای خودتون نگه دارید. یا کلاً ۵ بیت کوین رو بدید به یه نفر سوم. به جز حالتی که همه ۵ بیت کوین رو هولد کنید و هیچ کاری باهاش نداشته باشید، تو بقیه حالت ها دارید یه «تراکنش» جدید انجام میدید. تو هر تراکنشی که بخواید این ۵ بیت کوین رو خرج کنید، ورودی تراکنش میشه ۵ بیت کوین و خروجی اون، مقداریه که می خواید برای نفر بعدی بفرستید.

مثلاً اگه بخواید ۳ بیت کوین بفرستید، باید کل اون ۵ بیت کوین رو به عنوان ورودی تراکنش جدید استفاده کنید. بعد از پردازش، بیت کوین های شما تبدیل به یه خروجی ۳ بیت کوین برای گیرنده و یه خروجی ۲ بیت کوین (پول خرد) برای خودتون میشه. این مدل رو به اسم UTXO (Unspent Transaction Output) می شناسیم. یعنی هر خروجی یه تراکنش، تا وقتی خرج نشده باشه، یه واحد مجزا محسوب میشه که میشه دوباره ازش استفاده کرد.

جمع بندی: تپ روت، نگاهی به آینده بیت کوین

خلاصه که تپ روت بیت کوین یه آپدیت خیلی خفن بود که کلی ویژگی خوب و کارآمدی جدید برای بیت کوین به ارمغان آورد. از افزایش حریم خصوصی و کاهش کارمزدها گرفته تا بهبود مقیاس پذیری و باز کردن راه برای قراردادهای هوشمند پیچیده تر. این آپدیت نشون داد که بیت کوین یه تکنولوژی زنده و پویاست که همیشه در حال پیشرفته و می تونه خودش رو با نیازهای روز تطبیق بده.

تپ روت نه تنها بیت کوین رو قوی تر و امن تر می کنه، بلکه بهش کمک می کنه تا نقشش رو تو دنیای مالی آینده، فراتر از یه ذخیره ارزش، به عنوان یه واسطه مبادلاتی کارآمد و یه بستر برای نوآوری های جذاب دیگه ایفا کنه. این تازه اول راهه، و باید دید که با این پایه و اساس قوی، بیت کوین تو سال های آینده چه شگفتی های دیگه ای رو برامون رقم میزنه. این آپدیت برای حفظ پویایی و امنیت بیت کوین ضروری بود و آینده این ارز دیجیتال رو روشن تر از همیشه نشون میده. با تپ روت، بیت کوین یک قدم بزرگ دیگه به سمت کامل تر شدن و پاسخگویی به نیازهای دنیای مدرن برداشت.