نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار

نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار، راهکاری قانونی است برای زمانی که اوضاع مالی شما بعد از حکم تقسیط تغییر می کند. چه بدهکار باشید و بخواهید قسط تان کم شود، چه طلبکار که قسط را افزایش دهید، این دادخواست به شما کمک می کند تا شرایط پرداخت را با واقعیت های جدید زندگی تان هماهنگ کنید.

راستش را بخواهید، زندگی پر از فراز و نشیب است و هیچ کس نمی تواند آینده را پیش بینی کند. شاید امروز اوضاع مالی تان روبه راه باشد و بتوانید اقساطی را که دادگاه برایتان تعیین کرده، راحت پرداخت کنید. اما فردا چطور؟ ممکن است خدای ناکرده بیکار شوید، مریض احوال شوید، یا حتی تورم سر به فلک بکشد و ارزش پولتان به شدت کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، قانونی که خشک و خالی بگوید باید همان قسط را بدهی، عادلانه نیست، این طور نیست؟ خوشبختانه، قانون ما این دغدغه را دیده و راهی برای تعدیل اقساط اعسار گذاشته است. این یعنی می توانید از دادگاه بخواهید تا مبلغ اقساطتان را کم یا زیاد کند، آن هم بر اساس شرایط جدید. البته این فقط برای بدهکار نیست؛ اگر شما طلبکار هستید و می بینید وضعیت مالی بدهکارتان حسابی بهتر شده یا ارزش اقساط شما به خاطر تورم خیلی کم شده، شما هم می توانید درخواست افزایش اقساط را به دادگاه بدهید. در این مقاله، قرار است با هم قدم به قدم این مسیر را طی کنیم، از مبانی قانونی گرفته تا یک نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار کامل و کاربردی، تا با چشم باز و خیال راحت، از حقتان دفاع کنید.

مفهوم اعسار، تقسیط و تعدیل اقساط

قبل از اینکه سراغ اصل ماجرا برویم و ببینیم چطور باید دادخواست تعدیل اقساط اعسار را تنظیم کرد، بیایید اول یک سری اصطلاحات حقوقی را با هم مرور کنیم. این اصطلاحات شاید در نگاه اول کمی پیچیده به نظر برسند، اما برای درک بهتر موضوع واقعاً لازم هستند و قرار نیست با کلمات قلمبه سلمبه شما را گیج کنیم. قول می دهیم به زبان ساده و خودمانی توضیحشان دهیم.

اعسار از پرداخت محکوم به و حکم تقسیط: تعاریف و فرآیند اولیه

ببینید، فرض کنید دادگاه شما را محکوم کرده که مبلغی پول (که به آن می گویند محکوم به) را به کسی پرداخت کنید. خب، اگر شما این پول را داشته باشید، که مشکلی نیست، پرداختش می کنید. اما اگر واقعاً توانایی پرداخت یکجای این مبلغ را ندارید و دستتان تنگ است، اینجا بحث اعسار پیش می آید. اعسار یعنی اینکه شما از نظر مالی، واقعاً ورشکسته نیستید (که این یک دعوای جداست و برای تجار کاربرد دارد)، بلکه موقتاً یا به دلایلی دیگر، نمی توانید بدهی تان را بپردازید. در این شرایط، می توانید به دادگاه دادخواست اعسار بدهید و از دادگاه بخواهید که شما را «معسر» اعلام کند و به جای پرداخت یکجای محکوم به، آن را تقسیط کند. اگر دادگاه درخواست اعسار شما را بپذیرد، یک حکم تقسیط صادر می کند. با این حکم، شما دیگر مجبور نیستید کل مبلغ را یکجا بدهید، بلکه می توانید آن را در قالب پیش قسط و اقساط ماهانه بپردازید. اینجاست که نفس راحتی می کشید و از فشار یکجا پرداخت کردن بدهی، خلاص می شوید. البته این حکم هم مثل هر حکم دیگری، باید قطعی شود تا قابلیت اجرا داشته باشد.

تعدیل اقساط محکوم به چیست و چه تفاوتی با اعسار دارد؟

حالا که حکم تقسیط گرفتید، فکر می کنید دیگر همه چیز تمام شده؟ نه همیشه! گاهی اوقات، بعد از اینکه اقساط برای شما تعیین شد، شرایطی پیش می آید که یا پرداخت همان اقساط هم برایتان سخت می شود، یا از آن طرف، وضعیت مالی تان خیلی بهتر می شود. یا حتی وضعیت اقتصادی جامعه آن قدر تغییر می کند که مبلغ اقساط دیگر منصفانه نیست. اینجا دیگر صحبت از «اعسار» نیست، چون شما قبلاً حکم اعسار را گرفته اید. اینجا بحث «تعدیل» پیش می آید. تعدیل اقساط محکوم به یعنی اینکه شما (یا طرف مقابلتان) از دادگاه می خواهید تا مبلغ اقساطی که قبلاً تعیین شده بود را تغییر دهد، یعنی آن را کم یا زیاد کند. تفاوت اصلی اعسار و تعدیل این است که اعسار مربوط به اصل توانایی پرداخت بدهی به صورت یکجاست، ولی تعدیل مربوط به تغییر میزان اقساط بعد از اینکه اصل اعسار پذیرفته شده و تقسیط انجام شده است.

تعدیل از سوی محکوم علیه (کاهش اقساط)

شما به عنوان بدهکار (محکوم علیه) ممکن است بعد از گرفتن حکم تقسیط، با مشکلاتی روبرو شوید که توان پرداخت همان اقساط قبلی را هم از شما بگیرد. مثلاً فکر کنید بیکار شده اید، یا هزینه های درمانی سنگین روی دستتان آمده، یا اجاره خانه تان دو برابر شده است. در چنین مواردی، کاملاً منطقی است که بخواهید میزان اقساط ماهانه تان کمتر شود. شما با دادخواست تعدیل اقساط اعسار می توانید این درخواست را به دادگاه بدهید و با ارائه مدارک و دلایل کافی، دادگاه را قانع کنید که پرداخت اقساط با نرخ قبلی، دیگر برایتان مقدور نیست.

تعدیل از سوی محکوم له (افزایش اقساط)

از آن طرف، ممکن است شما طلبکار (محکوم له) باشید و بعد از مدتی، متوجه شوید که بدهکار (محکوم علیه) وضعیت مالی اش خیلی بهتر شده است. مثلاً شغلی با درآمد بالا پیدا کرده، یا ارثی به او رسیده، یا حتی اموالی از او کشف شده که قبلاً نداشت. در کنار این، بحث تورم هم هست. شاید ارزش مبلغی که الان به عنوان قسط می گیرید، نسبت به زمانی که حکم اعسار صادر شد، به شدت کم شده باشد و عملاً چیزی دستتان را نگیرد. در هر دو حالت، شما هم می توانید با ارائه نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار به دادگاه، درخواست افزایش میزان اقساط را داشته باشید تا حق و حقوقتان ضایع نشود.

مبانی قانونی و حقوقی تعدیل اقساط

خب، حالا که فهمیدیم تعدیل اقساط چیست و چرا مطرح می شود، بریم سراغ بخش مهم ماجرا: پشتوانه قانونی این درخواست ها چیست؟ کدام قانون به ما اجازه می دهد که از دادگاه بخواهیم در مورد اقساط تغییر نظر دهد؟ دانستن این بخش برای اینکه بتوانید یک دادخواست تعدیل اقساط اعسار قوی تنظیم کنید، واقعاً ضروری است.

تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی: ستون فقرات قانونی

اگر بخواهیم فقط یک ماده قانونی را برای تعدیل اقساط محکوم به به خاطر بسپاریم، آن هم همین تبصره 2 ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب سال ۱۳۹۴ است. این تبصره به صراحت می گوید:

«هر یک از محکوم له و محکوم علیه می توانند با تقدیم دادخواست، تعدیل اقساط را از دادگاه بخواهند. دادگاه با عنایت به نرخ تورم بر اساس اعلام مراجع رسمی قانونی کشور یا تغییر در وضعیت معیشت و درآمد محکوم علیه نسبت به تعدیل میزان اقساط اقدام می کند.»

این جمله کوتاه، سنگ بنای همه درخواست های تعدیل است. دقت کنید که قانونگذار هم به نرخ تورم اشاره کرده و هم به تغییر در وضعیت معیشت و درآمد محکوم علیه. این دو نکته، مهم ترین دلایلی هستند که می توانید در دادخواستتان به آن ها استناد کنید. پس، وقتی می خواهید دادخواست بنویسید، حواستان باشد که به این تبصره مهم اشاره کنید.

نقش نرخ تورم رسمی در تصمیم گیری دادگاه

همان طور که تبصره 2 ماده 11 می گوید، دادگاه به نرخ تورم رسمی هم نگاه می کند. تورم، این غول بی شاخ و دم اقتصادی، می تواند قدرت خرید شما را به شدت کم کند. فرض کنید چند سال پیش حکم تقسیط گرفته اید و ماهیانه مبلغ مشخصی را پرداخت می کنید. در آن زمان، شاید این مبلغ معادل یک سبد کالای مشخص بوده. اما حالا با این تورم های سرسام آور، همان مبلغ دیگر شاید نصف آن سبد کالا را هم نخرد. اینجاست که درخواست تعدیل اقساط، کاملاً منطقی و عادلانه به نظر می رسد. دادگاه هم با استناد به گزارش های رسمی تورم (که معمولاً توسط بانک مرکزی یا مرکز آمار ایران اعلام می شود)، می تواند در این زمینه تصمیم بگیرد و به شما حق بدهد. این موضوع خصوصاً برای طلبکاران که ارزش واقعی طلبشان با گذر زمان و تورم از بین می رود، حیاتی است.

سایر مستندات قانونی و نظریات مشورتی

غیر از تبصره 2 ماده 11، گاهی اوقات نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه یا آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور هم می توانند به کمک ما بیایند. این نظریات و آرا، در واقع تفاسیر حقوقی از قوانین هستند که رویه قضایی را مشخص می کنند و به دادگاه ها کمک می کنند تا در پرونده های مشابه، تصمیمات یکسانی بگیرند. مثلاً در برخی از این نظریات، به این موضوع اشاره شده که حتی اگر وکیل بگیرید، این به تنهایی نشان دهنده تمکن مالی شما نیست و مانعی برای درخواست اعسار یا تعدیل اقساط محسوب نمی شود. یا ممکن است در مورد اثرات توافق طرفین (گزارش اصلاحی) بر امکان تعدیل اقساط، نکات مهمی را مطرح کنند. پس، اگر با یک وکیل متخصص مشورت کنید، او می تواند با استناد به این موارد، دادخواست شما را قوی تر کند و شانس موفقیتتان را بالا ببرد.

شرایط لازم برای طرح دادخواست تعدیل اقساط اعسار

فکر نکنید همین که حس کردید اوضاع مالی تان تغییر کرده، سریعاً می توانید یک دادخواست تعدیل اقساط اعسار بنویسید و به دادگاه بدهید. نه! برای این کار یک سری شرایط و ضوابط وجود دارد که باید آن ها را رعایت کنید. دادگاه هم الکی به هر درخواستی پاسخ مثبت نمی دهد و باید مطمئن شود که شرایط لازم برای این تعدیل وجود دارد. بیایید این شرایط را با هم بررسی کنیم.

شرایط عمومی

این شرایط، چیزهایی هستند که هم برای بدهکار (که می خواهد اقساطش کم شود) و هم برای طلبکار (که می خواهد اقساطش زیاد شود) صدق می کنند:

• قطعیت حکم اعسار و تقسیط اولیه: اولین و مهم ترین شرط این است که حکم اعسار و تقسیطی که قبلاً صادر شده، حتماً قطعی شده باشد. یعنی مراحل تجدیدنظر و اعتراض به آن طی شده باشد و دیگر قابل تغییر نباشد. تا زمانی که این حکم قطعی نشده، نمی توانید درخواست تعدیل بدهید.
• گذشت مدت زمان متعارف از صدور حکم تقسیط: معمولاً دادگاه ها برای اینکه بپذیرند وضعیت مالی شما تغییر کرده، یک بازه زمانی معقول را در نظر می گیرند. در رویه قضایی، اغلب این مدت یک سال در نظر گرفته می شود. یعنی اگر کمتر از یک سال از صدور حکم تقسیط گذشته باشد، دادگاه ممکن است بگوید هنوز برای تعدیل زود است، مگر اینکه بتوانید اثبات کنید در همین مدت کوتاه، یک تغییر اساسی و غیرمنتظره در وضعیتتان رخ داده است.
• وجود تغییر اساسی و قابل اثبات در وضعیت: صرفاً گفتن اوضاعم بدتر شده یا او پولدار شده کافی نیست! شما باید بتوانید این تغییر را با مدارک و مستندات محکم به دادگاه اثبات کنید. این تغییر باید آن قدر مهم باشد که واقعاً روی توان پرداخت اقساط تأثیر بگذارد.

شرایط اختصاصی از دیدگاه محکوم علیه (درخواست کاهش اقساط)

اگر شما بدهکار هستید و می خواهید مبلغ اقساطتان را کم کنید، باید بتوانید یکی از این موارد را به دادگاه ثابت کنید:

• کاهش درآمد یا بیکاری: مثلاً شغل تان را از دست داده اید (بیکاری)، یا درآمد ماهانه تان به خاطر تعدیل حقوق یا تغییر شغل، کمتر شده است. باید فیش حقوقی جدید، گواهی بیکاری از اداره کار، یا هر مدرکی که این کاهش درآمد را نشان دهد، به دادگاه ارائه کنید.
• افزایش چشمگیر هزینه های ضروری زندگی: گاهی درآمدتان ثابت است، اما هزینه هایتان سر به فلک می کشد. مثلاً خدای ناکرده دچار بیماری صعب العلاج شده اید و هزینه های درمانی سنگینی دارید، تعداد افراد تحت تکفل تان زیاد شده، یا اجاره خانه تان به شکل غیرمتعارفی بالا رفته است. مدارک پزشکی، شناسنامه افراد تحت تکفل جدید، یا قرارداد اجاره جدید، از جمله مستندات شما خواهد بود.
• تأثیر تورم و کاهش قدرت خرید: حتی اگر درآمدتان ثابت مانده باشد، اما نرخ تورم به شدت افزایش پیدا کرده باشد، عملاً قدرت خریدتان کم شده و پرداخت همان مبلغ سابق برایتان دشوارتر می شود. می توانید به نرخ تورم رسمی استناد کنید.

شرایط اختصاصی از دیدگاه محکوم له (درخواست افزایش اقساط)

اگر شما طلبکار هستید و می خواهید مبلغ اقساط را افزایش دهید، باید بتوانید یکی از این دلایل را به دادگاه ثابت کنید:

• بهبود وضعیت مالی محکوم علیه: مثلاً شنیده اید که بدهکار ارثی به دست آورده، یا شغلی با درآمد بالاتر پیدا کرده است، یا حتی اموالی از او کشف شده که قبلاً پنهان کرده بود. برای اثبات این موضوع می توانید درخواست استعلام از بانک ها، اداره ثبت اسناد، یا حتی تحقیقات محلی را از دادگاه داشته باشید.
• کاهش ارزش واقعی اقساط به دلیل تورم بالا: همان طور که گفتیم، تورم می تواند ارزش واقعی پول را از بین ببرد. اگر مبلغ اقساط تعیین شده دیگر جوابگوی نیازهای شما نیست و ارزش واقعی طلب شما با آن اقساط تأمین نمی شود، می توانید با استناد به نرخ تورم رسمی، درخواست افزایش اقساط را بدهید.

آیا عوامل خارج از اراده (مانند شرایط پاندمی) می توانند دلیل تعدیل باشند؟

بله، قطعاً. در مواردی مثل پاندمی کرونا که دیدیم چه تأثیرات بزرگی بر کسب وکارها و زندگی مردم گذاشت، بسیاری از افراد دچار مشکل مالی شدند. در این شرایط، حتی اگر عامل خارجی و غیرارادی باعث تغییر وضعیت مالی شما شده باشد، می توانید درخواست تعدیل اقساط بدهید. دادگاه ها هم با توجه به شرایط خاص و عمومی جامعه، این گونه درخواست ها را بررسی می کنند. مثلاً دادنامه ای از شعبه دوم دادگاه عمومی سنندج در زمان کرونا، به این موضوع اشاره کرده و چنین تغییراتی را دلیل موجه برای تعدیل دانسته است.

مرجع صالح، ماهیت دعوا و فرآیند رسیدگی

وقتی می خواهید دادخواست تعدیل اقساط اعسار را مطرح کنید، باید بدانید که به کدام دادگاه مراجعه کنید، این دعوا چه ماهیتی دارد و مراحل رسیدگی به آن چطور است. این اطلاعات به شما کمک می کند تا فرآیند قانونی را بهتر درک کرده و از سردرگمی جلوگیری کنید.

دادگاه صالح: دادگاه صادرکننده حکم اصلی اعسار

خیلی ساده بگوییم، دادگاهی که قبلاً حکم اعسار و تقسیط را برای شما صادر کرده، همان دادگاه صالح برای رسیدگی به دادخواست تعدیل اقساط هم هست. یعنی نیازی نیست دنبال دادگاه جدیدی بگردید. پرونده شما همانجاست و قاضی آن دادگاه هم با سابقه پرونده و شرایط شما آشنایی بیشتری دارد که می تواند به یک تصمیم عادلانه تر منجر شود. پس حتماً شماره و تاریخ دادنامه اصلی اعسار را در دادخواست جدیدتان ذکر کنید.

ماهیت حقوقی دعوا: غیرمالی بودن و هزینه های دادرسی

شاید فکر کنید چون این دعوا مربوط به پول و اقساط است، پس باید مالی باشد. اما در واقع، دعوای تعدیل اقساط، یک دعوای غیرمالی محسوب می شود. چرا؟ چون خواسته اصلی شما، پول نیست، بلکه تغییر در شیوه پرداخت یک حکم مالی است. غیرمالی بودن این دعوا یک مزیت دارد: هزینه های دادرسی آن نسبت به دعاوی مالی، معمولاً کمتر است. این خودش یک کمک به کسانی است که از نظر مالی در مضیقه هستند.

فرآیند رسیدگی در دادگاه

رسیدگی به دادخواست تعدیل اقساط اعسار هم مثل بقیه دعاوی حقوقی، مراحل خاص خودش را دارد:

• تقدیم دادخواست و ضمائم: شما باید دادخواست تعدیل را همراه با همه مدارک و مستنداتی که در بخش مدارک توضیح می دهیم، از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید.
• احضار طرفین و استماع دفاعیات: دادگاه بعد از ثبت دادخواست، هر دو طرف دعوا (خواهان و خوانده) را احضار می کند. اینجا فرصتی است که هر دو طرف دلایل خود را بیان کنند، مستنداتشان را ارائه دهند و از خودشان دفاع کنند.
• تحقیقات محلی، استعلامات و کارشناسی: دادگاه ممکن است برای روشن شدن موضوع و احراز صحت ادعای شما، دستور تحقیقات محلی بدهد (مثلاً از همسایگان یا محل کارتان پرس وجو کنند)، از بانک ها یا اداره ثبت استعلام بگیرد (تا اموال و حساب های شما را بررسی کند)، یا حتی در موارد پیچیده، موضوع را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع دهد.
• صدور رأی و محدوده زمانی آن: بعد از بررسی همه جوانب، دادگاه رأی خود را صادر می کند. نکته مهم این است که رأی تعدیل معمولاً آینده نگر است. یعنی از تاریخ صدور رأی یا تاریخ مشخصی در آینده، اقساط جدید اعمال می شود و کمتر پیش می آید که اقساط معوقه و پرداخت نشده قبلی را تعدیل کنند، مگر اینکه دادگاه صراحتاً در رأی خود این موضوع را ذکر کند. همچنین، این رأی هم قابلیت تجدیدنظرخواهی دارد.

مدارک لازم برای طرح دادخواست تعدیل اقساط اعسار

گفتیم که برای موفقیت در دعوای تعدیل اقساط اعسار، صرف ادعا کافی نیست و شما باید بتوانید حرف هایتان را با سند و مدرک ثابت کنید. این مدارک، همان برگ برنده شما در دادگاه هستند. پس، قبل از اینکه دادخواست را ثبت کنید، حتماً لیست زیر را با دقت بررسی کنید و مطمئن شوید که همه چیز آماده است.

مدارک اصلی و ضروری

این ها مدارکی هستند که بدونشان عملاً نمی توانید درخواست تعدیل بدهید:

• تصویر مصدق دادنامه قطعی اعسار و تقسیط: این مهم ترین مدرک است. شما باید حتماً کپی برابر اصل شده (مصدق) حکم قطعی اعسار و تقسیط اولیه را که از دادگاه صادر شده، همراه دادخواستتان بگذارید. این دادنامه نشان می دهد که شما قبلاً معسر شناخته شده اید و اقساط برایتان تعیین شده است.
• مدارک اثبات کننده تغییر وضعیت مالی: این قسمت، قلب دادخواست شماست و باید تمام و کمال باشد. این مدارک بسته به اینکه شما محکوم علیه هستید یا محکوم له، متفاوت است:
  • اگر محکوم علیه هستید (برای کاهش اقساط):
    • فیش حقوقی جدید: اگر حقوق بگیر هستید و حقوق تان کم شده.
    • گواهی بیکاری: از اداره کار یا هر مرجع معتبر دیگر.
    • گردش حساب بانکی: برای نشان دادن کاهش ورودی و موجودی حساب هایتان.
    • اسناد پزشکی: در صورت ابتلا به بیماری های پرهزینه.
    • قرارداد اجاره جدید: اگر اجاره تان به طور چشمگیری افزایش یافته.
    • اسناد مربوط به شغل جدید: اگر شغل با درآمد کمتری پیدا کرده اید.
  • اگر محکوم له هستید (برای افزایش اقساط):
    • مدارک مربوط به شغل پردرآمد جدید محکوم علیه (در صورت اطلاع).
    • مدارک مربوط به اموال کشف شده از محکوم علیه (مانند سند ملک، خودرو و…).
    • گواهی فوت مورث و انحصار وراثت (در صورت دریافت ارث توسط محکوم علیه).
• استشهادیه محلی (نحوه تنظیم و اهمیت آن) و شهادت شهود: استشهادیه یک برگه است که چند نفر از دوستان، همسایگان یا آشنایان شما در آن شهادت می دهند که وضعیت مالی شما واقعاً تغییر کرده است. این استشهادیه باید شامل مشخصات کامل شهود باشد و زیر آن را امضا کنند. شهادت شهود در دادگاه هم اهمیت زیادی دارد. معمولاً دو نفر شاهد عادل و مطلع برای اثبات ادعای شما ضروری است. این افراد باید بتوانند در دادگاه حاضر شوند و در مورد تغییر وضعیت مالی شما شهادت دهند. حواستان باشد که مشخصات کامل شهود را در متن دادخواست هم بنویسید.
• مستندات مربوط به نرخ تورم (در صورت استناد): اگر دلیل شما برای تعدیل اقساط، افزایش نرخ تورم است، می توانید به گزارش های رسمی بانک مرکزی یا مرکز آمار ایران استناد کنید.

مدارک تکمیلی و اختیاری

این مدارک ممکن است همیشه ضروری نباشند، اما می توانند به قوی تر شدن پرونده شما کمک کنند:

• درخواست استعلام از مراجع مختلف (بانک، اداره ثبت، بیمه): می توانید از دادگاه بخواهید که برای بررسی دقیق تر وضعیت مالی طرف مقابل، از بانک ها (گردش حساب)، اداره ثبت اسناد (اموال غیرمنقول) یا سازمان تأمین اجتماعی (سابقه بیمه و حقوق) استعلام بگیرد.
• سایر دلایل و مستندات مؤثر بر تصمیم دادگاه: هر مدرک دیگری که فکر می کنید می تواند به دادگاه در تصمیم گیری کمک کند، مثلاً گواهی عدم فعالیت کسب وکار، گواهی از اتحادیه مربوطه و… را ضمیمه کنید.

یادتان باشد، جمع آوری دقیق و کامل این مدارک، یکی از کلیدهای اصلی موفقیت شما در دعوای تعدیل اقساط اعسار است. هر چقدر مدارکتان مستدل تر باشد، شانس بیشتری برای قانع کردن دادگاه خواهید داشت.

نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار

حالا رسیدیم به بخش اصلی و مهم ماجرا، یعنی نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار. این نمونه به شما کمک می کند تا با ساختار و محتوای یک دادخواست قانونی آشنا شوید و بتوانید آن را مطابق با شرایط خودتان پر کنید. یادتان باشد که این فقط یک نمونه است و باید اطلاعات شخصی و دلایل خودتان را به دقت در آن وارد کنید.

به نام خدا

ریاست محترم دادگاه عمومی/حقوقی شعبه …………… (همان دادگاه صادرکننده حکم اعسار)

عنوان: دادخواست تعدیل میزان اقساط محکوم به

• خواهان:
  • نام و نام خانوادگی: ………………………..
  • نام پدر: ………………………..
  • کد ملی: ………………………..
  • آدرس کامل: ………………………..
  • شماره تماس: ………………………..
• خوانده:
  • نام و نام خانوادگی: ………………………..
  • نام پدر: ………………………..
  • کد ملی: ………………………..
  • آدرس کامل: ………………………..
  • شماره تماس: ………………………..
• وکیل (در صورت وجود): (مشخصات کامل وکیل دادگستری)

تعیین خواسته و بهای آن:

صدور حکم شایسته مبنی بر تعدیل (کاهش/افزایش) میزان اقساط محکوم به موضوع دادنامه شماره …………… مورخ …………… صادره از شعبه …………… دادگاه …………… (دعوای غیرمالی)

دلایل و منضمات دادخواست:

1. تصویر مصدق دادنامه شماره …………… مورخ …………… صادره از شعبه …………… دادگاه …………… (حکم اعسار و تقسیط).
2. تصویر مصدق استشهادیه محلی به همراه لیست کامل مشخصات شهود (نام و نام خانوادگی، نام پدر، کد ملی، آدرس و شماره تماس هر شاهد).
3. تصویر مصدق فیش حقوقی جدید/گواهی بیکاری/قرارداد اجاره جدید/مدارک پزشکی/گردش حساب بانکی (حسب مورد و جهت اثبات تغییر وضعیت مالی).
4. تصویر مصدق سایر مدارک و مستندات دال بر تغییر اساسی وضعیت مالی/اقتصادی (مانند اسناد مربوط به شغل جدید، مدارک افزایش هزینه های عائله مندی، گزارش های رسمی تورم و…).
5. کارت ملی خواهان.

شرح دادخواست (متن اصلی):

احتراماً به استحضار ریاست محترم دادگاه می رساند:

۱. به موجب دادنامه قطعی شماره …………… مورخ …………… صادره از شعبه …………… دادگاه …………… در پرونده کلاسه ……………، اینجانب خواهان/خوانده (بسته به اینکه چه کسی دادخواست می دهد)، محکوم به پرداخت مبلغ …………… ریال در حق خوانده/اینجانب شده ام/شده است. با پذیرش اعسار، مقرر گردید مبلغ …………… ریال به عنوان پیش پرداخت و مبالغ …………… ریال به صورت ماهانه طی …………… قسط پرداخت گردد.

۲. با عنایت به اینکه از تاریخ صدور حکم اعسار و تقسیط (تاریخ دادنامه اصلی)، وضعیت مالی/اقتصادی اینجانب خواهان/خوانده (یا شرایط کلی اقتصادی جامعه) دچار تغییرات اساسی، غیرقابل پیش بینی و خارج از اراده گردیده است، لذا پرداخت اقساط با میزان تعیین شده قبلی برای اینجانب/خوانده بسیار دشوار/غیرممکن گردیده/یا ارزش واقعی اقساط به شدت کاهش یافته است.

۳. [در این قسمت، با جزئیات کامل و صراحت دلایل تغییر وضعیت مالی خود را شرح دهید و به مدارک ضمیمه شده استناد کنید. برای مثال، اگر خواهان هستید و درخواست کاهش دارید، بنویسید: اینجانب از تاریخ …………… به دلیل …………… (مثلاً بیماری صعب العلاج و هزینه های درمان سنگین/بیکاری و عدم توانایی یافتن شغل مناسب/افزایش چشمگیر و غیرمنتظره اجاره بها و هزینه های ضروری زندگی)، قادر به تأمین معاش کافی نیستم و درآمدم به شدت کاهش یافته است. مدارک پزشکی/گواهی بیکاری/قرارداد اجاره جدید و استشهادیه محلی، گواه این مدعاست. یا اگر خوانده هستید و درخواست افزایش دارید، بنویسید: خوانده محترم از تاریخ …………… به دلیل …………… (مثلاً دریافت ارثی کلان/اشتغال به کار در شرکت …………… با درآمد بالا/کشف اموال جدید)، وضعیت مالی بسیار بهتری یافته و توانایی پرداخت اقساط بیشتر را دارد. همچنین، نرخ تورم بر اساس اعلام مراجع رسمی کشور به شکل لجام گسیخته ای افزایش یافته و ارزش اقساط پرداختی به اینجانب به شدت کاهش یافته است.]

۴. با توجه به مراتب فوق و مستنداً به تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، از محضر محترم دادگاه تقاضای رسیدگی و صدور حکم شایسته مبنی بر تعدیل اقساط، به گونه ای که اقساط ماهانه از مبلغ …………… ریال به مبلغ …………… ریال کاهش/افزایش یابد، مورد استدعاست.

با تشکر و احترام فراوان

نام و نام خانوادگی خواهان/وکیل

تاریخ و امضاء

نکات مهم در تنظیم دادخواست

تنظیم یک نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار که دقیق و کامل باشد، اهمیت زیادی دارد. چند نکته را حتماً مد نظر داشته باشید:

• ضرورت صراحت و دقت در بیان دلایل و مستندات: همان طور که در بخش شرح دادخواست گفتیم، باید دلایل و مدارکتان را خیلی واضح و دقیق بنویسید. ابهام، به ضرر شما تمام می شود.
• لزوم ذکر شماره و تاریخ دادنامه اصلی اعسار: فراموش نکنید که مشخصات دقیق دادنامه اولیه اعسار و تقسیط را در دادخواستتان وارد کنید.
• عدم امکان درخواست تعدیل برای پیش قسط: این نکته مهم است که معمولاً شما نمی توانید برای پیش قسطی که در حکم اعسار اولیه تعیین شده، درخواست تعدیل بدهید. چرا؟ چون پیش قسط، ماهیت قسط بندی شده ندارد و یکجا پرداخت می شود و در واقع بخشی از اصل بدهی است که در ابتدای امر مشخص شده.
• اهمیت ذکر کامل مشخصات شهود در استشهادیه و دادخواست: مشخصات شهودتان را دقیق و کامل بنویسید تا دادگاه بتواند آن ها را احضار کند.

نکات حقوقی و کاربردی تکمیلی

علاوه بر مواردی که تا الان گفتیم، یک سری نکات ریز و درشت دیگر هم هستند که دانستنشان می تواند در مسیر تعدیل اقساط اعسار به شما کمک کند. این ها تجربیاتی هستند که در طول پرونده های مختلف حقوقی به دست آمده و می توانند برایتان راهگشا باشند.

نقش وکیل دادگستری در دعاوی تعدیل اقساط

شاید فکر کنید چون اوضاع مالی تان خوب نیست، پس نمی توانید وکیل بگیرید. اما وکیل تعدیل اقساط می تواند خیلی به شما کمک کند. یک وکیل متخصص:

• می تواند شما را در جمع آوری مدارک و مستندات راهنمایی کند.
• دادخواست تعدیل اقساط را به بهترین و کامل ترین شکل ممکن تنظیم کند.
• در جلسات دادگاه حاضر شود و از حقوق شما دفاع کند.
• شما را از رویه قضایی، نظریات مشورتی و آرای وحدت رویه آگاه سازد.

آیا داشتن وکیل نشانه تمکن مالی است؟

یک تصور غلط رایج این است که اگر کسی وکیل بگیرد، پس حتماً وضع مالی اش خوب است و معسر نیست. اما این طور نیست! نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه صراحتاً بیان کرده اند که صرف داشتن وکیل، نمی تواند مستند رد ادعای اعسار یا تعدیل اقساط موکل باشد. ممکن است شما فقط بتوانید هزینه وکیل را تأمین کنید، نه کل محکوم به را. یا وکیل معاضدتی (رایگان) به شما معرفی شده باشد. پس نگران این موضوع نباشید و اگر لازم است، حتماً از یک وکیل کمک بگیرید.

قابلیت تجدیدنظرخواهی از رأی تعدیل اقساط

رأیی که دادگاه بدوی در مورد تعدیل اقساط صادر می کند، همیشه همانی نیست که شما می خواستید یا انتظارش را داشتید. نگران نباشید، این رأی هم مثل اکثر احکام حقوقی، قابل تجدیدنظرخواهی است. یعنی اگر هر یک از طرفین دعوا (چه خواهان و چه خوانده) به رأی صادره اعتراض داشته باشند، می توانند در مهلت قانونی، درخواست تجدیدنظر بدهند.

مهلت و نحوه اعتراض

مهلت اعتراض به رأی تعدیل اقساط، معمولاً ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی است. این اعتراض هم از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می شود و پرونده برای رسیدگی به دادگاه تجدیدنظر استان ارسال می گردد. چون دعوای تعدیل اقساط غیرمالی است، دادگاه تجدیدنظر هم با همین ماهیت به آن رسیدگی می کند.

تأثیر توافقات طرفین (گزارش اصلاحی) بر تعدیل اقساط

گاهی اوقات، طرفین دعوا در طول رسیدگی به پرونده اعسار یا حتی خارج از دادگاه، با هم به توافق می رسند و دادگاه بر اساس این توافق، یک گزارش اصلاحی صادر می کند. حالا سوال این است که اگر بعداً شرایط تغییر کرد، می توانیم باز هم درخواست تعدیل اقساط بدهیم؟

تفکیک توافق مطلق از تقسیط ناشی از اعسار

طبق رویه قضایی و نظریات مشورتی، اگر توافق شما در قالب گزارش اصلاحی و بر اساس شرایط اعسار بوده باشد، بله، باز هم امکان تعدیل اقساط وجود دارد. یعنی اگر توافق کردید که به خاطر معسر بودن بدهکار، بدهی اش را قسطی کند، تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی همچنان جاری است و می توانید درخواست تعدیل بدهید. اما اگر توافق شما مطلق بوده باشد، یعنی بدون توجه به وضعیت اعسار بدهکار، صرفاً توافق کرده اید که بدهی را قسطی کند، در این صورت معمولاً امکان تعدیل اقساط وجود ندارد. این یک تفاوت ظریف اما مهم است که باید حواستان به آن باشد.

موارد خاص: تعدیل اقساط مهریه

تعدیل اقساط مهریه هم دقیقاً طبق همین قواعدی که توضیح دادیم، انجام می شود. یعنی چه آقا (زوج) بخواهد به دلیل کاهش درآمد یا افزایش هزینه ها، اقساط مهریه اش را کم کند، و چه خانم (زوجه) بخواهد به دلیل بهبود وضعیت مالی زوج یا کاهش ارزش واقعی سکه (ناشی از تورم)، اقساط را افزایش دهد، می تواند با نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار اقدام کند. زوجه هم می تواند با استناد به نرخ تورم رسمی، از دادگاه بخواهد که مبلغ اقساط مهریه را افزایش دهد تا ارزش واقعی طلبش حفظ شود.

اشتباهات رایج و توصیه های پیشگیرانه

در طول مسیر تعدیل اقساط اعسار، بعضی اشتباهات رایج هستند که می توانند روند پرونده شما را طولانی یا حتی منجر به شکست آن شوند. برای اینکه این اشتباهات را انجام ندهید، این توصیه ها را جدی بگیرید:

• عدم ارائه مدارک کافی: همان طور که بارها تأکید کردیم، صرف ادعا بدون سند و مدرک، بی نتیجه است.
• نادیده گرفتن مهلت های قانونی: مثلاً درخواست تعدیل را خیلی زود بعد از حکم اعسار بدهید (کمتر از یک سال) یا مهلت تجدیدنظرخواهی را از دست بدهید.
• اشتباه در تعیین دادگاه صالح: هرچند گفتیم معمولاً همان دادگاه قبلی است، اما حواستان باشد که پرونده را به جای درست بفرستید.
• عدم ذکر مشخصات دقیق در دادخواست: مشخصات خودتان، طرف مقابل و به خصوص شهود باید کاملاً دقیق و بدون نقص باشد.
• تکرار دادخواست بدون تغییر اساسی: اگر یک بار درخواست تعدیل داده اید و رد شده، تا زمانی که تغییر اساسی جدیدی در وضعیتتان ایجاد نشده، دوباره دادخواست ندهید.

نتیجه گیری و اهمیت مشاوره حقوقی تخصصی

دیدید که بحث تعدیل اقساط اعسار چقدر موضوع مهم و حیاتی است؟ زندگی گاهی اوقات طوری رقم می خورد که شما را در موقعیت های مالی دشواری قرار می دهد، یا از آن طرف، وضعیت طرف مقابل به گونه ای تغییر می کند که دیگر ادامه دادن به شرایط قبلی عادلانه نیست. قانونگذار با تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، این مسیر را برای حفظ عدالت و انصاف باز گذاشته است.

فرقی نمی کند شما بدهکار باشید و بخواهید اقساطتان را کم کنید، یا طلبکار باشید و دنبال افزایش اقساط خودتان باشید، در هر صورت، این یک دعوای حقوقی با جزئیات و پیچیدگی های خاص خودش است. از جمع آوری مدارک و شهود گرفته تا تنظیم دقیق نمونه دادخواست تعدیل اقساط اعسار و دفاع در جلسات دادگاه، همه این مراحل نیاز به دانش حقوقی و تجربه دارد.

برای اینکه شانس موفقیتتان را در این پرونده ها به حداکثر برسانید، بهترین کار این است که قبل از هر اقدامی، با یک وکیل متخصص در زمینه دعاوی اعسار و تعدیل اقساط مشورت کنید. یک وکیل کاربلد، می تواند با دیدی حرفه ای، مدارک شما را بررسی کند، بهترین راهکار را ارائه دهد و دادخواست شما را به گونه ای تنظیم کند که بیشترین تأثیر را در دادگاه داشته باشد. این یک سرمایه گذاری برای حفظ حقوق خودتان است. پس، با ما تماس بگیرید و از یک مشاوره حقوقی تخصصی بهره مند شوید تا با خیال راحت و گام های مطمئن، مسیر قانونی خود را طی کنید.