بهترین رژیم غذایی برای درمان آرتروز؛ مواد غذایی مفید و مضر

آرتروز چیست؟

آرتروز که به آن التهاب مفاصل نیز گفته می شود یک بیماری شایع است که میلیون ها نفر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری با درد تورم سفتی و کاهش دامنه حرکتی در مفاصل مشخص می شود. آرتروز انواع مختلفی دارد اما شایع ترین آن ها استئوآرتریت (آرتروز ساییدگی و پارگی) و آرتریت روماتوئید (یک بیماری خودایمنی) هستند.

استئوآرتریت ناشی از تخریب غضروف مفصلی است بافتی لغزنده که انتهای استخوان ها را در مفاصل می پوشاند. با گذشت زمان غضروف ممکن است از بین برود و باعث ساییدگی استخوان ها به یکدیگر شود که منجر به درد سفتی و محدودیت حرکت می شود. استئوآرتریت اغلب مفاصل دست زانو لگن و ستون فقرات را تحت تاثیر قرار می دهد.

آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به پوشش مفاصل (سینوویوم) حمله می کند. این حمله منجر به التهاب مزمن می شود که می تواند به غضروف و استخوان های مفصل آسیب برساند. آرتریت روماتوئید می تواند مفاصل متعددی در سراسر بدن را تحت تاثیر قرار دهد و علاوه بر مفاصل سایر اندام ها مانند پوست چشم ها ریه ها قلب و عروق خونی را نیز درگیر کند.

علائم آرتروز

علائم آرتروز بسته به نوع و شدت آن می تواند متفاوت باشد اما علائم رایج عبارتند از :

• درد مفصل : درد ممکن است خفیف تا شدید باشد و می تواند به صورت مداوم یا متناوب وجود داشته باشد. درد اغلب با حرکت مفصل بدتر می شود و ممکن است در طول شب یا صبح ها شدیدتر باشد.
• سفتی مفصل : سفتی مفصل اغلب صبح ها یا بعد از دوره های عدم فعالیت بیشتر است و ممکن است به تدریج در طول روز کاهش یابد.
• تورم مفصل : التهاب در مفاصل می تواند منجر به تورم گرمی و قرمزی در ناحیه مفصل شود.
• کاهش دامنه حرکتی : آرتروز می تواند حرکت طبیعی مفصل را محدود کند و انجام فعالیت های روزمره را دشوار سازد.
• صدای مفصل : در برخی موارد ممکن است هنگام حرکت مفصل صداهای تق تق یا ساییدگی شنیده شود.
• ضعف عضلانی : آرتروز و درد ناشی از آن می تواند منجر به ضعف عضلات اطراف مفصل شود.
• خستگی : در آرتریت روماتوئید و سایر انواع التهابی آرتروز خستگی یک علامت شایع است.

تشخیص آرتروز

تشخیص آرتروز معمولاً بر اساس ترکیبی از موارد زیر انجام می شود :

• معاینه فیزیکی : پزشک مفصل یا مفاصل آسیب دیده را معاینه می کند تا علائم تورم قرمزی گرمی و دامنه حرکتی را بررسی کند.
• سابقه پزشکی : پزشک در مورد سابقه پزشکی شما از جمله علائم مدت زمان علائم سابقه خانوادگی آرتروز و سایر بیماری های زمینه ای سوال خواهد کرد.
• تصویربرداری :
  • اشعه ایکس : برای بررسی تغییرات استخوانی و آسیب غضروف در استئوآرتریت استفاده می شود.
  • ام آر آی (MRI) : تصاویر دقیق تری از بافت های نرم مانند غضروف رباط ها و تاندون ها ارائه می دهد و برای تشخیص آرتریت روماتوئید و سایر انواع آرتروز التهابی مفید است.
  • سونوگرافی : می تواند برای ارزیابی بافت های نرم مایع مفصلی و التهاب مفاصل مورد استفاده قرار گیرد.
• آزمایش خون :
  • آزمایش فاکتور روماتوئید (RF) و آنتی بادی ضد پپتید سیترولینه حلقوی (Anti-CCP) : برای تشخیص آرتریت روماتوئید استفاده می شوند.
  • آزمایش سرعت رسوب گلبول های قرمز (ESR) و پروتئین واکنش گر C (CRP) : برای ارزیابی سطح التهاب در بدن مورد استفاده قرار می گیرند.
  • تجزیه مایع مفصلی : در برخی موارد ممکن است نمونه ای از مایع مفصلی برای بررسی عفونت کریستال های اوره و سایر مواد غیرطبیعی گرفته شود.

رژیم غذایی و آرتروز : تغذیه مناسب برای تسکین درد

اگرچه هیچ رژیم غذایی خاصی نمی تواند آرتروز را به طور کامل درمان کند اما یک رژیم غذایی سالم و متعادل می تواند نقش مهمی در مدیریت علائم آرتروز کاهش التهاب و بهبود کیفیت زندگی داشته باشد. برخی از مواد غذایی می توانند التهاب را تشدید کنند در حالی که برخی دیگر خواص ضد التهابی دارند و می توانند به تسکین درد و بهبود عملکرد مفاصل کمک کنند.

مواد غذایی مفید برای آرتروز

• ماهی های چرب : ماهی های چرب مانند سالمون ماهی خال مخالی ساردین و شاه ماهی سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. امگا ۳ دارای خواص ضد التهابی قوی است و می تواند به کاهش درد و سفتی مفاصل در افراد مبتلا به آرتروز کمک کند. توصیه می شود حداقل دو بار در هفته ماهی های چرب مصرف کنید.
• روغن زیتون فرابکر : روغن زیتون فرابکر حاوی اولئوکانتال است یک ترکیب طبیعی که خواص ضد التهابی مشابه داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن دارد. استفاده از روغن زیتون فرابکر به عنوان روغن اصلی پخت و پز و سالاد می تواند به کاهش التهاب کمک کند.
• میوه ها و سبزیجات رنگارنگ : میوه ها و سبزیجات به ویژه انواع رنگارنگ مانند توت ها گیلاس پرتقال فلفل دلمه ای کلم بروکلی و اسفناج سرشار از آنتی اکسیدان ها هستند. آنتی اکسیدان ها به محافظت از سلول ها در برابر آسیب های ناشی از رادیکال های آزاد کمک می کنند و می توانند التهاب را در بدن کاهش دهند. مصرف روزانه حداقل ۵ وعده میوه و سبزیجات توصیه می شود.
• مغزها و دانه ها : مغزها و دانه ها مانند گردو بادام دانه کتان و دانه چیا منابع خوبی از چربی های سالم فیبر و آنتی اکسیدان ها هستند. گردو به ویژه سرشار از امگا ۳ است. مصرف متعادل مغزها و دانه ها به عنوان میان وعده یا افزودن آن ها به وعده های غذایی می تواند به کاهش التهاب و تامین مواد مغذی ضروری کمک کند.
• غلات کامل : غلات کامل مانند جو دوسر برنج قهوه ای کینوا و نان سبوس دار نسبت به غلات تصفیه شده فیبر بیشتری دارند. فیبر می تواند به کاهش التهاب در بدن کمک کند و همچنین برای سلامت دستگاه گوارش مفید است. جایگزینی غلات تصفیه شده با غلات کامل در رژیم غذایی توصیه می شود.
• حبوبات : حبوبات مانند عدس لوبیا نخود و سویا منابع عالی پروتئین گیاهی فیبر و مواد معدنی هستند. حبوبات دارای خواص ضد التهابی هستند و می توانند به کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل کمک کنند. مصرف منظم حبوبات به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل توصیه می شود.
• ادویه ها و گیاهان دارویی : برخی از ادویه ها و گیاهان دارویی مانند زردچوبه زنجبیل دارچین و فلفل قرمز دارای خواص ضد التهابی قوی هستند. زردچوبه به ویژه به دلیل ترکیب فعال آن کورکومین شناخته شده است که دارای خواص ضد التهابی و آنتی اکسیدانی قوی است. افزودن این ادویه ها و گیاهان دارویی به غذاها می تواند به طعم دار کردن غذا و بهره مندی از خواص ضد التهابی آن ها کمک کند.
• چای سبز : چای سبز سرشار از آنتی اکسیدان های پلی فنولی است که دارای خواص ضد التهابی هستند. نوشیدن منظم چای سبز می تواند به کاهش التهاب و محافظت از مفاصل کمک کند.

مواد غذایی مضر برای آرتروز

• غذاهای فرآوری شده : غذاهای فرآوری شده مانند فست فودها غذاهای آماده تنقلات بسته بندی شده و نوشیدنی های شیرین شده با قند اغلب حاوی مقادیر زیادی چربی های ناسالم قندهای افزوده و سدیم هستند. این مواد می توانند التهاب را در بدن افزایش دهند و علائم آرتروز را بدتر کنند. محدود کردن مصرف غذاهای مضر برای آرتروز و انتخاب غذاهای کامل و فرآوری نشده توصیه می شود.
• قندهای افزوده : مصرف زیاد قندهای افزوده به ویژه قندهای موجود در نوشیدنی های شیرین شده مانند نوشابه آبمیوه های صنعتی و نوشیدنی های انرژی زا می تواند التهاب را در بدن افزایش دهد و باعث افزایش وزن شود که می تواند فشار بیشتری به مفاصل وارد کند. محدود کردن مصرف قندهای افزوده و انتخاب نوشیدنی های بدون قند مانند آب دمنوش های گیاهی و چای بدون قند توصیه می شود.
• چربی های ناسالم : چربی های ناسالم مانند چربی های اشباع شده و چربی های ترانس که در غذاهای سرخ شده فست فودها گوشت های پرچرب و محصولات لبنی پرچرب یافت می شوند می توانند التهاب را در بدن افزایش دهند. جایگزینی چربی های ناسالم با چربی های سالم مانند چربی های غیراشباع موجود در روغن زیتون آووکادو مغزها و دانه ها توصیه می شود.
• گوشت قرمز : مصرف زیاد گوشت قرمز به ویژه گوشت های فرآوری شده مانند سوسیس و کالباس می تواند التهاب را در بدن افزایش دهد. گوشت قرمز حاوی چربی های اشباع شده و ترکیبی به نام Neu۵Gc است که می تواند واکنش التهابی در بدن ایجاد کند. کاهش مصرف گوشت قرمز و انتخاب منابع پروتئینی بدون چربی مانند مرغ ماهی حبوبات و تخم مرغ توصیه می شود.
• الکل : مصرف زیاد الکل می تواند التهاب را در بدن افزایش دهد و با برخی از داروهای آرتروز تداخل داشته باشد. اگر مبتلا به آرتروز هستید مصرف الکل را محدود کنید یا از مصرف آن خودداری کنید.
• گلوتن (در برخی افراد) : اگرچه گلوتن به طور کلی برای همه افراد مضر نیست اما برخی از افراد مبتلا به آرتروز ممکن است به گلوتن حساسیت داشته باشند و مصرف آن علائم آن ها را بدتر کند. اگر مشکوک به حساسیت به گلوتن هستید با پزشک خود در مورد آزمایش و رژیم غذایی بدون گلوتن مشورت کنید.
• محصولات لبنی پرچرب (در برخی افراد) : محصولات لبنی پرچرب مانند شیر پرچرب پنیرهای چرب و کره حاوی چربی های اشباع شده هستند که می توانند التهاب را در بدن افزایش دهند. برخی از افراد مبتلا به آرتروز ممکن است متوجه شوند که محدود کردن مصرف محصولات لبنی پرچرب به بهبود علائم آن ها کمک می کند. محصولات لبنی کم چرب یا جایگزین های لبنی گیاهی مانند شیر بادام شیر سویا و شیر جو دوسر را انتخاب کنید.

درمان های خانگی و مکمل برای آرتروز

علاوه بر رژیم غذایی درمان های خانگی و مکمل های غذایی نیز می توانند به مدیریت علائم آرتروز کمک کنند :

• ورزش منظم : ورزش منظم برای حفظ قدرت عضلات انعطاف پذیری مفاصل و کاهش درد و سفتی بسیار مهم است. ورزش های کم ضرب مانند پیاده روی شنا دوچرخه سواری و تای چی برای افراد مبتلا به آرتروز مناسب هستند.
• مدیریت وزن : اضافه وزن یا چاقی فشار بیشتری به مفاصل تحمل کننده وزن مانند زانو و لگن وارد می کند و می تواند درد آرتروز را بدتر کند. کاهش وزن اضافی می تواند به کاهش فشار بر مفاصل و بهبود علائم کمک کند.
• کمپرس گرم و سرد : استفاده از کمپرس گرم می تواند به کاهش سفتی مفاصل و شل کردن عضلات سفت کمک کند. کمپرس سرد می تواند به کاهش تورم و درد حاد کمک کند.
• ماساژ : ماساژ می تواند به کاهش درد عضلانی و سفتی مفاصل بهبود گردش خون و کاهش استرس کمک کند.
• یوگا و مدیتیشن : یوگا و مدیتیشن می توانند به کاهش استرس بهبود انعطاف پذیری و کاهش درد مزمن کمک کنند.
• مکمل های غذایی : برخی از مکمل های غذایی ممکن است به تسکین علائم آرتروز کمک کنند از جمله :
  • گلوکزامین و کندرویتین : این مکمل ها ممکن است به بهبود غضروف مفصلی و کاهش درد در استئوآرتریت کمک کنند اگرچه تحقیقات در مورد اثربخشی آن ها متفاوت است.
  • ویتامین D : کمبود ویتامین D با افزایش خطر آرتروز و تشدید علائم آن مرتبط است. مصرف مکمل ویتامین D ممکن است برای افرادی که کمبود ویتامین D دارند مفید باشد.
  • امگا ۳ : مکمل های روغن ماهی حاوی امگا ۳ می توانند به کاهش التهاب و درد مفاصل کمک کنند.
  • زردچوبه (کورکومین) : مکمل های زردچوبه حاوی کورکومین ممکن است به کاهش التهاب و درد در آرتروز کمک کنند.
  • اسید هیالورونیک : تزریق اسید هیالورونیک به مفصل زانو ممکن است به کاهش درد و بهبود عملکرد در استئوآرتریت زانو کمک کند.

مهم : قبل از مصرف هرگونه مکمل غذایی با پزشک خود مشورت کنید به خصوص اگر داروهای دیگری مصرف می کنید یا شرایط پزشکی خاصی دارید. برخی از مکمل ها ممکن است با داروها تداخل داشته باشند یا عوارض جانبی داشته باشند.

پیشگیری از آرتروز

در حالی که نمی توان از همه انواع آرتروز پیشگیری کرد اقداماتی وجود دارد که می توانید برای کاهش خطر ابتلا به آرتروز یا به تعویق انداختن شروع آن انجام دهید :

• حفظ وزن سالم : حفظ وزن سالم به کاهش فشار بر مفاصل به ویژه مفاصل تحمل کننده وزن مانند زانو و لگن کمک می کند.
• ورزش منظم : ورزش منظم به تقویت عضلات اطراف مفاصل حفظ انعطاف پذیری و جلوگیری از سفتی مفاصل کمک می کند.
• رژیم غذایی سالم : پیروی از یک رژیم غذایی سالم و ضد التهابی که بر مصرف میوه ها سبزیجات غلات کامل پروتئین های بدون چربی و چربی های سالم تأکید دارد می تواند به کاهش التهاب و محافظت از مفاصل کمک کند.
• جلوگیری از آسیب های مفصلی : آسیب های مفصلی مانند رگ به رگ شدن دررفتگی و شکستگی می توانند خطر ابتلا به آرتروز را در آینده افزایش دهند. از تکنیک های مناسب برای بلند کردن اجسام سنگین استفاده کنید و از ورزش هایی که خطر آسیب مفصلی دارند اجتناب کنید.
• ترک سیگار : سیگار کشیدن با افزایش خطر ابتلا به آرتریت روماتوئید و بدتر شدن علائم آن مرتبط است. ترک سیگار می تواند به بهبود سلامت کلی و کاهش خطر ابتلا به آرتروز کمک کند.
• کنترل قند خون : دیابت می تواند خطر ابتلا به استئوآرتریت را افزایش دهد. کنترل قند خون می تواند به کاهش این خطر کمک کند.

نتیجه گیری

رژیم غذایی نقش مهمی در مدیریت علائم آرتروز و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری دارد. یک رژیم غذایی ضد التهابی که بر مصرف مواد غذایی کامل و فرآوری نشده میوه ها سبزیجات ماهی های چرب مغزها و دانه ها تأکید دارد و مصرف غذاهای فرآوری شده قندهای افزوده و چربی های ناسالم را محدود می کند می تواند به کاهش درد سفتی و التهاب مفاصل کمک کند. علاوه بر رژیم غذایی ورزش منظم مدیریت وزن درمان های خانگی و مکمل های غذایی نیز می توانند نقش حمایتی در مدیریت آرتروز ایفا کنند.

پرسش های متداول

۱. آیا رژیم غذایی گیاهخواری برای آرتروز مفید است؟

بله رژیم غذایی گیاهخواری می تواند برای آرتروز مفید باشد زیرا رژیم های گیاهی اغلب سرشار از میوه ها سبزیجات غلات کامل حبوبات و مغزها هستند که همگی دارای خواص ضد التهابی هستند. با این حال مهم است که مطمئن شوید یک رژیم گیاهخواری متعادل است و تمام مواد مغذی ضروری از جمله پروتئین آهن کلسیم و ویتامین B۱۲ را تامین می کند.

۲. آیا مصرف قهوه برای آرتروز مضر است؟

تحقیقات در مورد اثرات قهوه بر آرتروز متفاوت است. برخی مطالعات نشان داده اند که قهوه ممکن است دارای خواص ضد التهابی باشد و خطر ابتلا به آرتروز را کاهش دهد در حالی که مطالعات دیگر هیچ ارتباطی بین مصرف قهوه و آرتروز پیدا نکرده اند. مصرف متعادل قهوه به نظر نمی رسد برای اکثر افراد مبتلا به آرتروز مضر باشد اما اگر متوجه شدید که قهوه علائم شما را بدتر می کند مصرف آن را محدود کنید.

۳. آیا رژیم غذایی بدون گلوتن برای آرتروز ضروری است؟

رژیم غذایی بدون گلوتن فقط برای افرادی که به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن مبتلا هستند ضروری است. اگر مبتلا به آرتروز هستید و مشکوک به حساسیت به گلوتن هستید با پزشک خود در مورد آزمایش و رژیم غذایی بدون گلوتن مشورت کنید. در غیر این صورت نیازی به پیروی از رژیم غذایی بدون گلوتن نیست.

توصیه مهم : اطلاعات ارائه شده در این مقاله صرفاً جهت اطلاع رسانی است و نباید به عنوان جایگزینی برای مشاوره پزشکی حرفه ای در نظر گرفته شود. اگر مبتلا به آرتروز هستید یا در مورد رژیم غذایی و درمان آرتروز سوالی دارید حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید. پزشک شما می تواند با توجه به شرایط خاص شما بهترین توصیه ها و راهکارهای درمانی را ارائه دهد.